+

تفکر درباره آینده؛ رهنمودهایی برای آینده نگاری راهبردی

۱۳ فروردین ۱۳۹۶

معرفی کتاب «تفکر درباره آینده؛ رهنمودهایی برای آینده نگاری راهبردی»

آنچه در ادامه می خوانید، پیش گفتاری است شیوا به قلم ریچارد اسلاتر (Richard Slaughter)، آینده پژوه نامدار استرالیایی که بر کتاب (Thinking about the Future: Guidelines for Strategic Foresight)، نوشته ی اندی هاینز (Andy Hines) و پیتر بیشاپ (Peter Bishop) نوشته است.

این کتاب ارزشمند در ایران توسط دکتر محمدمهدی ذوالفقارزاده و سه تن دیگر ترجمه و توسط انتشارات دانشگاه امام صادق به چاپ رسیده است.

کتاب تفکر درباره آینده

کتابی ارزشمند در حوزه آینده پژوهی

استقبال از کتاب حاضر که حاوی رهنمودهایی کاربردی برای دستیابی به تعالی در حوزه آینده نگاری راهبردی است، به طور کم نظیری بسیار مسرت بخش است. زیرا نگارش کتاب هایی از این قبیل از مدت ها پیش مورد نیاز بوده است. من در آغاز حرکت برای راه اندازی مؤسسه آینده نگاری استرالیایی (AFI)  به تعاریف ممکن از، آینده نگاری راهبردی مراجعه کردم، یکی از آن ها بدین شرح بود:

آینده نگاری راهبردی عبارتست از توانایی ایجاد و حفظ گستره ای از چشم اندازهای مناسب و با کیفیت و همچنین توانایی به کارگیری بینش های پدید آمده در مسیرهای سودمند سازمانی، به عنوان مثال، توانایی تشخیص شرایط نامطلوب، هدایت خط مشی و تدوین راهبرد به منظور کاوش بازار، خدمات و محصولات جدید.

اما این تعریف کامل نیست، زیر ا به آینده نگاری اجتماعی که کانون اصلی مشاهده ها و ادراکات احتمالی ماست، اشاره ای نکرده است، بنابراین با در نظر گرفتن این شرط، آینده نگاری راهبردی از مبادی پیش پا افتاده فردی خود فاصله گرفته و به یک بنیان اجتماعی قدرتمند تبدیل می شود. آنچه ما همچنان با آن دست به گریبان بوده ایم، چگونگی دسترسی به دانش تخصصی بسیار پراکنده در این حوزه و توانایی تجمیع این دانش به شیوهای مفید و مؤثر برای دانش پژوهان و سایر افراد فعال در این حوزه بود. این هدف در نهایت توسط اندی هاینز و پیتر بیشاپ محقّق شد.

همچنین چند دلیل دیگر نیز برای استقبال از این کتاب وجود دارد.

اول اینکه می توان گفت این کتاب پاسخی متهورانه به چالشی است که سعی کردم برای اولین بار آن را در مقاله ای با عنوان «استانداردهای حرفه ای مشاغل مربوط به آینده» که در سال ۱۹۹۹م در نشریه فیوچرز منتشر شد، مطرح کنم. در آن مقاله، به منظور پیشنهاد یک چارچوب جامع برای نزدیک شدن به موضوع موردنظر، تلاش های اولیه آینده پژوهانی مانند الئونارا ماسینی، یزکل درور و وندل بل  را مورد بررسی قرار دادم، اما این بررسی ها در این اثر، به ارائه نوعی از توصیه های کاربردی تفصیلی منجر شده است.

دوم اینکه نویسندگان این اثر با گردآوری و ترکیب مجموعه ای از اندیشه های کاربردی موجود، یکی از نخستین (اگر نگوییم نخستین) متون مرجع جهانی در حوزه آینده پژوهی را به وجود آورده اند. یکی از ویژگی های متمایز این اثر آن است که به سادگی و سهولت از تفاوت ها و تناقض های بی ثمر موجود در پارادیم ها که موجب چند پاره شدن این حوزه شده است، عبور کرده و در مقابل، از یاری تمامی افراد و اندیشه هایی که دستاوردی مفید در این زمینه داشته اند بهره می گیرد.

سوم این که، این اثر به گونه ای گردآوری شده است که به طور همزمان هر دو ویژگی همگرایی (تلفیق) و واگرایی (انتقاد) در سراسر آن رعایت شده است که این امر به نوبه خود یک دستاورد بزرگ است. دیدگاه های همگرا (تلفیقی) و واگرا (انتقادی) درخصوص آینده منجر به بهره گیری از مؤلفه های درون فردی و درون جمعی (ویژگی های نامشهود فرد و جمع) می شوند، این امر نقش بسیار مهمی در ارائه راهکارها و پیشنهادها دارد که که معمولاً یا به صورت درست درک نمی شوند و یا کنار گذاشته می شوند. اما عموم کاربران مایل به دریافت این پیشکش و به چالش کشیده شدن برداشت ها و کاوش در مفاهیم خود نیستند. این مقاومت، نه تنها به دلیل پیشینه های نظری ایشان، بلکه به دلیل کاربرد مداوم، روزمره و دائمی این برداشت هاست که رخ می دهد. کتاب حاضر، به وضوح بعضی از نتایج دسترسی و به کارگیری این چشم اندازهای قدرتمند و نوین را نشان می دهد.

چهارم اینکه این کتاب دغدغه های کاربران را به شیوهای شفاف و قابل پذیرش مورد توجه قرار می دهد، تصور می کنم که تمامی افرادی که به نحوی با آینده نگاری کاربردی درگیر هستند این کتاب را به طور کامل مطالعه خواهند کرد و پس از آن بارها و بارها به بخش های کلیدی آن مراجعه می کنند. اما کسانی که از مطالعه این کتاب صرف نظر می کنند و تصور می کنند که دانش فعلی آنان کامل است و نیازی به توسعه و بهبود ندارد، به مرور زمان در خواهند یافت که دستاوردهای نامرغوبی (درجه۲) را ارائه می دهند. به عبارت دیگر این کتاب به حرکت این حوزه از دانش به سمت دستیابی به شایستگی ها و توانمندی های جدید کمک می کند.

کتاب تفکر درباره آینده

تفکر درباره آینده؛ رهنمودهایی برای آینده نگاری راهبردی

در نهایت کتاب حاضر به خوبی بازخوانی شده است. در این کتاب، نگارش بیش از اندازه و همچنین تکرار مطالبی که در پروژهای مشابه بیان شده است به ندرت چشم می خورد. همه ما باید از صمیم قلب از اندی هاینز و پیتر بیشاپ به خاطر زمان و تلاشی که در این مسیر متحمل شدند و مهم تر از همه به خاطر بینش ارزشمند آن ها سپاسگزار باشیم. این کتاب، ارزش فراوان و همیشگی برای کاربران آن در سراسر جهان خواهد داشت. همچنین به ارتقاء این حوزه از دانش در آینده کمک شایانی خواهد کرد چرا که باعث می شود تا رهنمودهای با کیفیت ارائه شده در این اثر، تنها در دسترس عده ای محدود نباشد، بلکه توسط سازمان های گوناگون به صورت مشتاقانه دنبال گشته و پیشبرد این حوزه دانشی را منجر می گردد.

این آینده ای است که در آن آینده نگاری رونق می یابد و گزینه های جدیدی را برای جهانی حتی پیچیده تر و فشرده تر از جهان کنونی نمایان می کند.

منبع: هاینز، اندی، بیشاب، پیتر، (۱۳۹۵). تفکر درباره آینده (رهنمودهایی برای آینده ­نگاری راهبردی)، ترجمه محمدمهدی ذوالفقارزاده، علی­ اصغر سعدآبادی، آرمین فیروزپور، مسعود دارایی، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).

آیندۀ آینده اندیشی در ایران

۹ فروردین ۱۳۹۶

آیندۀ آینده اندیشی در ایران در نگاه دکتر علی پایا

نوشتار زیر قسمتی از مقاله ی «ملاحظاتی انتقادی در باب آینده اندیشی در حوزه علوم و فناوری های نوپدید و رویکردهای معطوف به توسعه»، نوشته دکتر علی پایا از دغدغه مندان بحث آینده پژوهی در ایران است که در همایش آینده پژوهی،فناوری و چشم انداز توسعه ارائه شده است.

آینده پژوهی علی پایا

آیندۀ آینده اندیشی در ایران؛ دکتر علی پایا

آینده اندیشی، در معنای فنی کلمه، چنان که به نحو ضمنی اشاره شد، یک حوزه نوظهور معرفتی است که از ترکیب و پیوند چند رشته مختلف شکل گرفته و دامنه کاربرد آن همه قلمروهای تکاپوهای عملی و نظری آدمی را در بر می گیرد.

با توجه به جوان بودن حوزه آینده اندیشی و نوپایی برخی زیر مجموعه های آن نظیر آینده نگاری، تجربه های سنجیده بومی در کشور های مختلف می تواند به غنای این تکاپوی نظری و جلوه های عملی آن کمک کند. معرفت شناسان در بحث های تخصصی خود این نکته را بخوبی مدلل ساخته اند که کثرتگرایی معرفتی و تنوع و افزونی ایده ها و آراء، به شرط آن که معیار هایی دقیق و کارآمد برای سنجش و ارزبابی و نقادی آن ها به کار گرفته شود، شانس دستیابی به راه حل های موثر را به مراتب در مقایسه با رویکرد های معرفتی تک روانه افزایش می دهد.

در ایران توجه به آینده اندیشی و حوزه های متفرع بر آن عمدتاً به صورت علاقه و ابتکار برخی از اشخاص و با حمایت محدود پاره ای از نهادها ظهور یافته است. اما با توجه به شرایط خاص این کشور و موقعیت ویژه آن در عرصه های ژئوپولیتیک، اقتصاد و فرهنگ بین المللی، ضرورت برقراری ارتباط نظام مند و موثر میان این کوشش های متفرق و ایجاد یک نظام شبکه ای و متعامل میان آن ها به منظور افزایش بازده و کارآیی فعالیت هایی که در قلمرو کلی آینده اندیشی صورت می گیرد، بیش از بیش برجستگی پیدا می کند. گسترش نگاه آینده اندیشانه در میان اقشار و گروه های مختلف در جامعه وظیفه ای است که پیش و بیش از هر نهاد دیگر بر عهده علوم انسانی و اجتماعی قرار دارد. اما حاملان این علوم نیز به نوبه خود برای جلب اعتماد و احترام و مشارکت همکاران خویش در دیگر قلمرو ها و حوزه های علمی و فناورانه می باید با کوششی در خور، خود را با تازه ترین موازین و دانش ها و روش های معرفتی آشنا کنند و به مدد این قابلیت های تازه یاب، باب همزبانی را میان خود و اصحاب دیگر حوزه ها و قلمرو ها خواه در عرصه های آکادمیک و خواه در نهادهای دولتی و خواه در بخش خصوصی بگشایند. آینده اندیشی و شعبه های آن می توانند در تصحیح دیدگاه هایی که در حال حاضر در خصوص توسعه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در میان برخی از گروه ها و افراد به چشم می خورد به عنوان یک عامل مؤثر مورد استفاده قرار گیرد. تجربه های فرانسه و آمریکا که در این مقال به اجمال مورد اشاره قرار گرفتند بر این نکته تأکید داشتند که اتخاذ رویه های تحویل گرایانه و فروکاهنده در قبال مسأله پر اهمیت توسعه، یعنی توسعه را (در هر قلمرویی که محل نظر است) تنها در قالب یک عامل مورد توجه قرار دادن، می تواند به بروز کاستی ها و عوارض جدی در عرصه های مختلف اجتماعی منجر شود. یک نمونه برجسته شکست این قبیل رویکردها را می توان در دیدگاه های ایدئولوژیک لیبرتارین ها در خصوص اهمیت مطلق بازار شاهد مثال آورد که در دوره ریاست جمهوری رونالد ریگان در آمریکا و نخست وزیری مارگرت تاچر در انگلستان دنبال شد، و تبعات نامطلوب آن تا سال های سال در هر دو کشور مشهود بود. برنامه ریزی های سنجیده ای که با بهره گیری حساب شده از رویه های آینده اندیشانه به انجام برسد می تواند از این نقیصه ها و نقطه ضعف ها تا حد زیادی اجتناب ورزد. اما کاربرد صحیح این روش ها در گرو درک درست از معرفت های علمی است.

آینده آینده پژوهی

آینده پژوهی؛ گام اول معرفت فرارشته ای

ترویج معرفت علمی (در معنای عام این واژه که همه عرصه های نظری و عملی از جمله فلسفه ها و فناوری هایی که به آینده اندیشی ارتباط می یابد را نیز در بر می گیرد) امری است که به نوبه خود نیازمند برخورداری از دانش تخصصی و تجربه های مناسب است. رشد موزون معرفت و ایجاد زمینه برای نوآوری های مفهومی و موضوعی و تمهید مقدمه برای اتخاذ مناسب ترین تصمیمات و تدوین کارآمدترین استراتژی ها در عرصه های متفاوت، در گرو شکل دادن به زیست بوم معرفتی- نظری بهینه ای است که در آن اجزاء گوناگون زیست بوم به شیوه ای سازنده و با بهره گیری از رویکرد متکی به عقلانیت نقاد و با درس گیری از تجربه های متنوع در درون و بیرون زیست بوم، شرایط مناسب برای به منصه ظهور رسیدن ظرفیت های پنهان در دل مجموعه را فراهم می سازند.

کارگاه آینده پژوهی برای مدیران

۲۱ اسفند ۱۳۹۵

پنج شنبه نوزدهم اسفندماه، مهمان شهر شیراز بودم. من لیسانسم را در رشته مهندسی از دانشگاه صنعتی شیراز گرفتم و بعد از چندین سال دوباره بخت یارم بود که مهمان این شهر زیبا باشم.

موضوع کار، یک کارگاه هشت ساعته در خصوص آینده پژوهی و کاربرد آن برای مدیران شرکت های ایرانی بود. کارگاهی که به همت موسسه آموزش عالی آزاد ماد برگزار شد. من این استعداد را دارم که هشت ساعت با صدای بلند در زمینه آینده پژوهی و ابعاد مختلف آن حرف بزنم. اما این ویژگی یک موتور محرکه دارد آن هم اشتیاق و انگیزه شنوندگان برای شنیدن. اشتیاقی که شیرازی ها در همه طول جلسه که تا هشت شب طول کشید به من دادند و صد البته که آنجا که مدعوین صحبت کردند و سوال پرسیدند، برای بنده نیز پر از نکات آموزنده بود.

هر چند فرصت نشد تا با همه مدیران آن جمع صحبت کنم اما همان مدت کوتاهی که در زمان های استراحت بین جلسه با تعداد کمی از آنها هم صحبت شدم کافی بود تا بفهمم که چقدر استعدادهای خوبی در بین مدیران ایرانی وجود دارد و چقدر آینده پژوهی برای آنها حرف دارد برای گفتن.

 

کارگاه آینده پژوهی برای مدیران شرکت های خصوصی

 

کارگاه با مرور بر کلان روندهای تاریخی آغاز شد و بعد از به دست دادن شناختی نسبی از جایگاه امروز ما در میانه ی این روندها، فضای آینده تا حد زیادی روشن گردید. سپس در این فضا در چهار قسمت بعدی به گفت و گو نشستیم. یک بخش مروری کوتاه بود بر مفاهیم آینده پژوهی، یک بخش مروری بود بر استراتژی هایی که ما را برای بازی پیش دستانه در آینده آماده می کند، یک بخش مروری بود بر خصوصیات شرکت ها و مدیران آینده و بخش نهایی نیز با مرور بر تعدادی از ایده های نو برای کسب و کارهای آینده گذشت.

کارگاه آینده پژوهی؛ نقل داستان های آینده برای مدیران

از همراهی مدیران موسسه ماد به خصوص آقای دکتر جمشیدی، سرکار خانم قریشی و آقای مهندس بقایی پور باید تشکر کنم. بدون برنامه ریزی آنها، پنج شنبه آنقدر پربار نمی شد.

و باید تشکر کنم از همه کسانی که با دل و جان شنوای حرف های من بودند و تا آخر ماندند. هرچند آینده پژوهی حرف های گفتنی زیادی برای مدیران بخش های خصوصی کشور دارد اما حتما عطش و میلی در وجود این همراهان بود که روز پنج شنبه آخر هفته را آمدند و همراهی کردند. مطمئن هستم آدم های آن جلسه آنقدر باهوش بودند که مدت زیادی طول نخواهد کشید و خبرهای خوبی از آنها خواهم شنید. بی صبرانه منتظر آینده ام.

ثبت درخواست برگزاری کارگاه آینده پژوهی

 

گزارشی هایی از برخی کارگاه های آینده پژوهی را می توانید از لینک های زیر بخوانید:

کارگاه آینده پژوهی در استانداری

کارگاه آینده پژوهی در شهرداری

کارگاه آینده پژوهی در آموزش و پرورش

کارگاه آینده پژوهی در دانشگاه

کارگاه آینده پژوهی در شرکت گاز

کارگاه آینده پژوهی در شرکت گاز استان مازندران

۱۸ اسفند ۱۳۹۵

گزارشی از کارگاه آینده پژوهی در شرکت گاز استان مازندران

پانزدهم اسفندماه، کارگاه یک روزه آینده پژوهی در شرکت گاز استان مازندران برگزار شد. کارگاهی پر حرارت، پر از پرسش و البته رضایت بخش. طبق برنامه ریزی و خواست من کارگاه در دو بخش مجزا و در دو سالن مجزا برگزار شد. قسمت اول کارگاه که بیشتر بر روی مباحث تئوریک و جایگاه آینده پژوهی در برنامه ریزی متمرکز بود و در قسمت دوم کارگاه که به صورت مشارکتی و با استفاده از روش های آینده پژوهی به حل مسئله ای از قبل مشخص شده پرداخته شد.

کارگاه آینده پژوهی

کارگاه آینده پژوهی؛ بخش اول وادی نظریات و جایگاه آینده پژوهی در برنامه ریزی

 

حُسن کارگاه این بود که در جمع مدیران ارشد شرکت برگزار شد و از این منظر کسانی شنیدند و حرف زدند که با دغدغه های تصمیم گیری در سازمان های بزرگ آشنایی کامل داشته و چگونه بودن آینده برایشان مهم بود.

کارگاه آینده پژوهی

کارگاه بعد از استراحتی کوتاه بعد از ظهر پی گیری شد. این بار بر اساس همه گفته ها در جلسه قبل از ظهر و با معرفی مرحله به مرحله روش های آینده پژوهی در قالب یک روند منسجم، بر روی یک مسئله مهم در سازمان کار شد.

کارگاه آینده پژوهی

کارگاه آینده پژوهی؛ بخش دوم روش ها و اثبات ادعاهای آینده پژوهی در میدان عمل

کارگاه های آینده پژوهی این جذابیت را دارند که ۸ ساعت وقت مدیران ارشد پر مشغله را در اوج کارهای اسفندماه به خود اختصاص دهند. هر چند در سازمانی بودم که مشخصا مدیران اهل پژوهشی داشت که مصر بودند تا این کارگاه برای آنها خروجی قابل قبولی داشته باشد. خروجی که خوشبختانه در نهایت با مشارکت خود آنها به سناریوهای قابل توجهی رسید.

کارگاه آینده پژوهی در شرکت گاز استان مازندران همانطور که مایل بودم تمام شد و جا دارد که از مشارکت خوب و مهمان نوازی مدیران شرکت تشکر کنم.

ساعت ۱۲ شب به سمت تهران حرکت کردم در حالی که آسمان سخاوتمندانه بر زمین می بارید. در راه به بخشندگی مام طبیعت فکر می کردم و اینکه چطور می توانیم سهمی از این همه زیبایی کشورمان را برای آیندگان حفظ کنیم. خیلی از مادرها و پدرها، مادربزرگ ها و پدربزرگ ها عکسی از نوه های کوچکشان را پس زمینه موبایل های خود دارند. دفعه بعد که به این عکس ها نگاه کردیم باید خیلی جدی از خودمان بپرسیم که آیا سهم این فرشته ها از همه نعمت هایی که ما داریم حریصانه استفاده می کنیم، محفوظ است؟

کارگاه های آینده پژوهی هر جا و در هر سطحی چه آشکارا و چه ضمنی یک تلاش روشنفکرانه برای حفاظت حداکثری از آینده است. حداقل این وظیفه ای است که من برای خودم تعریف کرده و سعی دارم بدان پایبند باشم، تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.

ثبت درخواست برگزاری کارگاه آینده پژوهی

گزارشی هایی از برخی کارگاه های آینده پژوهی را می توانید از لینک های زیر بخوانید:

کارگاه آینده پژوهی در استانداری

کارگاه آینده پژوهی در شهرداری

کارگاه آینده پژوهی در آموزش و پرورش

کارگاه آینده پژوهی در دانشگاه

 

ایده هایی نو برای کسب و کارهای آینده

۱۲ اسفند ۱۳۹۵

ایده هایی نو برای کسب و کارهای آینده، عنوان یک سمینار چهار ساعته بود که به همت انجمن علمی مدیریت دانشگاه اصفهان در یک بعد از ظهر زیبای زمستانی در دانشگاه اصفهان برگزار شد. هر چند فرصت نشد تا برای برگزاری این سمینار تبلیغی انجام شود، اما در همان دو روز و از طریق شبکه های اجتماعی، دانشجویان دانشگاه و دوستانی از بیرون از دانشگاه دور هم جمع شدند تا با هم ایده هایی را برای راه اندازی یک کسب و کارهای موفق در آینده به اشتراک بگذاریم. برای من تجربه ای لذت بخش و آموزنده بود.

ایده هایی نو برای کسب و کارهای آینده

سمینار ایده هایی نو برای کسب و کارهای آینده

سمینار ساعت ۱۲.۵ و سر موقع شروع شد و قرار بود تا ساعت چهار در کنار دوستان باشیم، اما صحبت های ما گل کرد و تا ساعت ۵ طول کشید. در طول سمینار در چند حوزه ایده هایی مطرح شد و دوستان در جلسه نیز هم ایده هایشان را گفتند و هم بعضی از تجربه های کاری خودشان را. حوزه های پیری و سلامت، آموزش، تولید محتوا، بازاریابی و تبلیغات و شهرهای هوشمند عمده بحث های ما در سمینار بودند.

ایده هایی برای کسب و کارهای آینده

آموزش ها و مهارت های لازم برای آینده

همچنین لازم بود تا گریزی بزنم بر این مسئله که چه آموزش و مهارتی ما را برای آینده آماده می کند و اینکه چطور می شود آینده را بهتر و زودتر از دیگران دید. از برنامه ریزی آینده گرا، مهارت های لازم برای موفقیت در آینده و دانش پلاگینی صحبت شد.

کارگاه آینده پژوهی

پیش به سوی آینده دوست داشتنی

حتما همه کسانی که آمده بودند ذهن هایی دغدغه مند و پر از ایده داشتند. کسانی که خواستشان ساخت آینده ای بهتر برای خودشان و جامعه شان است. همان شب به همت دوستان گروهی تشکیل شده که بتوانیم ایده هایمان را با هم به اشتراک بگذاریم و این یعنی اینکه قلبا هم دوست داریم رو به جلو حرکت کنیم. مهم نیست چقدر به چشم اندازهایمان نزدیک می شویم. مهم نیست چقدر از ایده هایمان عملی می شوند، ما برای رسیدن به آنها روز و شبمان را به هم وصل می کنیم.

مهم این است که رخوت را از خودمان دور کنیم. مهم این است که بتوانیم آینده ای را تصور کنیم. مهم این است که هر روز به سمت آینده دوست داشتنیمان قدم برداریم. و فکر می کنم آدم های جلسه دیروز همگی از این جنس آدم ها بودند. آدم هایی که مطمئن هستم در آینده ای نه چندان دور خبرهای خوبی از موفقیت هایشان خواهم شنید.

در آخر می خواهم صمیمانه از هاجر، خجسته، نیلوفر و مریم بچه های انجمن مدیریت که زحمت برگزاری این سمینار بر دوش آنها بود تشکر کنم. برای این دانشجویان خوب بهترین آینده ها را آرزو می کنم.

درخواست برگزاری کارگاه آینده پژوهی

کارگاه آینده پژوهی در آموزش و پرورش

۸ اسفند ۱۳۹۵

شنبه هفتم اسفندماه، موزه علوم و فنون آموزش و پرورش اصفهان. ساعت ۲ بعد از ظهر.

کارگاه آینده پژوهی

موزه علوم و فنون؛ کارگاه آینده پژوهی

کارگاه آینده پژوهی با محوریت آینده آموزش در حضور جمعی از کارشناسان و مدیران اداره کل آموزش و پرورش استان اصفهان برگزار شد. کارگاهی بی نقص با محیطی پویا و نظرات عالی که در جلسه به اشتراک گذاشته شد. سه ساعت تمام به من فرصت داده شد تا به بحث بر روی آینده های آموزش بپردازم. صحبت هایی که با مروری بر کلان روندهای تاریخی شروع و با ارائه خلاصه ای از گزارش پروژه هزاره (The Millennium Project) به پایان رسید تا خوراک فکری لازم برای دو کارگاه بعدی که قرار است به صورت مشارکتی برگزار شوند را ایجاد کرده باشم. در کارگاه های بعدی قرار ما بر آن است که با تمرکز بر موضوع یادگیری پدیده محور، به اشتراک ایده ها پرداخته و با استفاده از روش شش ستون آینده (six pillars) به تشریح فضای پیش روی آموزش بپردازیم.

کارگاه آینده پژوهی در آموزش و پرورش

کارگاه آینده پژوهی، کلان روندها

برای من به شخصه این کارگاه از آن جهت حائز اهمیت بود که همیشه یکی از دغدغه های فکریم آموزش و سیستم آموزشی کشور بوده و این کارگاه فرصتی به من داد تا ایده ها، نظرات و انتقادهایم را به گوش برخی مسئولان این حوزه برسانم.

اما جدای از همه چیز باید اعتراف کنم که علیرغم ذهنیت اولیه ام، در این مجموعه گوش شنوا بسیار بود و جالب تر از آن دغدغه مندی و درک بالای شرکت کنندگان در کارگاه از ضرورت تغییر در سیستم های آموزشی کشور. کارگاه برای من تجربه ای ناب و محیطی برای یادگیری بود.

کارگاه آینده پژوهی در آموزش و پرورش

نوشته ی مرتبط: آینده پژوهی و سیستم آموزشی کشور

کارگاه آینده پژوهی در آموزش و پرورش حاشیه های جالبی هم داشت. مخصوصا یک حرکت خلاقانه و عالی از رییس جلسه آقای مهندس محمدی، معاونت آموزش متوسطه استان اصفهان که باعث شد همه گوش های همراه در جلسه جمع شوند. یک چشمه از نوآوری های اجتماعی که امیدوارم هم در کارگاه های آینده پژوهی بعدی و هم در همه جلسه های مهم باب شود.

کارگاه آینده پژوهی

گزارش کارگاه آینده پژوهی در استانداری سیستان و بلوچستان

گزارش کارگاه آینده پژوهی در شهرداری اصفهان

ثبت درخواست برگزاری کارگاه آینده پژوهی

انقلاب دیجیتال و آینده شهرها

۵ اسفند ۱۳۹۵

انقلاب دیجیتال و آینده شهرها یک نوشته برای کارآفرینان فناورانه است

انقلاب دیجیتال چطور چهره شهرها را دگرگون خواهد کرد؟ برای پاسخ به این سوال ابتدا بیاید یک مقدمه ببینیم.

نمایش یک روند تکاملی ۳۴ ساله در ویدیویی یک دقیقه ای. نمایشی کوچک از آنچه یک نسل بر روی میز کار خود تجربه کرده است. خیلی از جوان ترها، دیدگاه ضعیفی نسبت به نسل های گذشته پیشرفت دارند و اگر به آنها بگوییم که به گذشته برگردند، به ما خواهند خندید. آنها از کارهایی که نسل های گذشته با فناوری های آن روز انجام می دادند، تعجب می کنند و با تمسخر می گویند واقعا تا ۱۰ سال پیش برای فکس از یک دستگاه بزرگ و پر سر و صدا استفاده می کردید؟ واقعا تقویم رو میزی و دفترچه یادداشت داشتید؟

ویدیو زیر نشان می دهد که چطور ظرف مدت ۳۴ سال (من امروز ۳۴ سال را تمام کردم، حالا این عدد برای من معنای خاصی دارد 🙂 ) چنین پیشرفت بزرگی حاصل شده است. البته به این مسئله هم دقت کنیم که تنها تبدیل شدن یک ابزار از روی میز کار به یک نرم افزار روی کامپیوتر شخصی نیست و این فرایند جنبه های مختلفی دارد. نابود شدن برخی مشاغل، پدید آمدن مشاغل جدید. بی نهایت برابر شدن حجم ذخیره و پردازش اطلاعات و ….

 

انقلاب دیجیتال و آینده شهرها

فهم تغییر مخصوصا اگر سریع باشد، سخت است و سخت تر از آن آماده شدن برای تغییر و سخت تر از این دو، بهره بردن از تغییرات احتمالی آینده است. حالا اجازه دهید ویدیو دیگری را مشاهده کنیم. در این ویدیو تغییرات مربوط به حوزه شهر هستند و این بار گوشی هوشمند و اپلیکیشن های موبایل در حال تغییر دادن چهره شهرهای ما هستند.

اقتصاد دیجیتال، فشرده سازی، تولیصرف یا هر تئوری دیگر که پشت این مسئله باشد، یک چیز کاملا روشن است. آینده هایی روشن در حوزه دیجیتالی کردن شهر. حوزه ای با پتانسیل بالا برای سرمایه گذاری و کارآفرینی. تغییرات در این حوزه خیلی سریع در حال رخ دادن هستند و هر روز یکی از خدمات شهری یا کسب و کارهای پر رونق شهری به یک اپلیکشین بر روی موبایل تبدیل می شود. اقتصاد سریعی که به قول کلاوس شواب (Klaus Schwab)، در آن به جای آنکه ماهی های بزرگ تر، ماهی های کوچکتر را بخورند، این ماهی های سریع هستند که ماهی های کند را می خورند.

چهار نوشته ی مرتبط تحت عنوان کلی انقلاب صنعتی چهارم

کمرنگ شدن آژانس های املاک با روی کار آمدن وب سایت و اپلیکیشن دیوار، کم رنگ شدن آژانس های جابه جایی مسافر در شهر با روی کار آمده اسنپ و تپسی، ظهور فروشگاه های آن لاین، بلیط فروشی های آن لاین، کلاس های آموزشی آن لاین و حتی میوه فروشی های آن لاین (همین عبارت را در گوگل جستجو کنید و ببینید چند وب سایت خوب در زمینه فروش آنلاین میوه مشغول به کارند)، نمادهای این پدیده در شهرهای بزرگ ما هستند. پدیده بزرگ بعدی چه خواهد بود؟ به آن فکر کنید.

نویسنده: هوش مصنوعی

۲۹ بهمن ۱۳۹۵

داستان می­ گوییم، شعر می ­سراییم، گوشه ­های پنهان ذهنمان را در مرموزترین تابلوهای نقاشی به تصویر می کشیم و هیچ گونه ی زیستی دیگری را جز خودمان نمی شناسیم که این چنین توانایی هایی در خلق داشته باشد. همه فیلم هایی که می بینیم یا قصه هایی که می خوانیم، حتی بی محتواترین آنها، ساخته یک ذهن انسانی است که می تواند اجزا‌ء مختلف از ساختارهای مختلف در بازه های زمانی متفاوت را در کنار هم بگذارد تا ذهن شما را درگیر رسانیدن یک پیام کند.

اما سالی که گذشت آغازی بود بر پایان توهم یگانه بودن بشر. درست مانند داستان های اساطیری که پادشاهی در خواب تولد کودکی را می بیند که در جوانی او را از تخت قدرت به زیر می کشد، ما در ۲۰۱۶ به نظاره ی فیلمی نشستیم از کودکی که با سلطه ی بی رقیب ما، چنان خواهد کرد.

سان اسپرینگ (Sunspring) یک فیلم کوتاه تقریبا ده دقیقه ای با نمایشی تاریک و رازآلود است که تماما به وسیله هوش مصنوعی نوشته شده است. ژانر این فیلم کوتاه بر اساس یادگیری شبکه های عصبی مصنوعی از نمایشنامه های عملی – تخیلی تدوین شده و کارگردانی و بازیگری آن را انسان ها بر عهده داشتند. فیلمی با معنا که در فستیوال فیلم علمی – تخیلی لندن به نمایش در آمد و تحسین منتقدان و تماشاگران را بر انگیخت.

هوش مصنوعی هنرمند، بنجامین نام گرفته است و در حال حاضر در حال نوشتن فیلمنامه دیگری است. می توانید وارد وب سایت بنجامین شوید و کارهای او را پی گیری کنید.

بنجامین: هوش مصنوعی فیلم نامه نویس

اما بنجامین هنوز مجموعه ای از کدهای نوشته شده توسط انسان است. در واقع خالق بنجامین یک فارغ التحصیل رشته ارتباطات و فناوری از دانشگاه نیویورک به نام (Roos Goodwin) است. بنجامین بر روی کامپیوترهای قدرتمند آزمایشگاه های محاسباتی دانشگاه اجرا و از یکی دوجین داستان علمی تخیلی مانند انیمیشن (futurama)، و فیلم های (X- Files) و (Star Trek) برای یادگیری ژانر علمی – تخیلی استفاده کرده است.

فیلم سان اسپرینگ با این جمله آغاز می شود:

«در آینده، وقتی بی کاری گسترده شیوع پیدا کند، جوان ها مجبور به فروش خون خود می شوند».

به راستی این آغاز چه پایانی خواهد داشت؟ وقتی به کامپیوترها نوشتن را آموزش دهیم، آیا آنها با ما همان کاری را می کنند که یک پیانوِ هوشمند با پیانیست می کند؟

آیا آنها می توانند ما را کاملا کنار بگذارند یا تنها قلم هایی در دست ما هستند و توانایی نوشتن ما را بیشتر می کنند؟ آیا ما به مصرف کنندگان تهی مغز تولیدات فرهنگی هوش مصنوعی تبدیل می شویم یا در جایگاه خدایان، به نویسندگان زندگی نویسندگان تبدیل خواهیم شد؟

با کلیک بر روی عکس زیر می توانید به تماشای فیلم بنشینید و به سوالات بالا فکر کنید.

نویسنده: هوش مصنوعی

نویسنده: هوش مصنوعی

:Written by

BENJAMIN, A SYSTEM – ON CHIP (SOC) COMPTUTER

,(WITH GRAPHICS PROCESSING UNIT (GPU

,(RUNNING A “LONG SHORT TERM MEMORY” (LSTM

(RECURRENT NEURAL NETWORK (RNN

چارچوب های ذهنی در آینده نگاری استراتژیک

۲۳ بهمن ۱۳۹۵

علی رغم اهمیتی که عموماً به مطالعه ‌ی آینده داده می ‌شود، درک ما از پدیده‌ ی آینده‌ نگاری استراتژیک هنوز هم نسبتاً محدود است. آینده نگاری از دیرباز در قالب برون‌ یابی از تجربیات گذشته قرار داشته است. اما چنین رهیافتی، همان‌طور که آنسف (۱۹۷۵، ۱۹۸۰) و سایرین استدلال کرده ‌اند در حیطه ‌ی استراتژی که تمرکز آن بیشتر بر گسست‌ ها است تا تسلسل‌ ها، کافی نیست. اگر افراد صرفا تجربیات گذشته را مبنای دیدگاه خود از آینده قرار دهند، برای فرصت‌ ها و تهدیدات استراتژیک جدید که بنا به تعریف انفصال از گذشته را نشان می ‌دهند، آمادگی پیدا نخواهند کرد. به این ترتیب ناپیوستگی‌ های استراتژیک به طور نظام مند از دید ما خارج هستند. به خصوص در زمان ما که با محیط ‌های آشفته‌ با تغییرات شتابان و بنیادین رو به رو هستیم، ناکافی بودن چنین رویکردهایی هر روز بیش‌ تر و بیش‌ تر مشخص می ‌شود.

هر چه تغییرات جهان اساسی ‌تر می‌ شود، درک فوری و بلادرنگِ ناپیوستگی ‌ها برای سازمان‌ ها اهمیت بیشتری می ‌یابد، تا زمان کافی برای واکنش مناسب داشته باشند. به این ترتیب، آینده نگاری استراتژیک بیش از هر چیز به معنای توانایی درک به موقع ناپیوستگی ‌ها است؛ به ویژه با در نظر‌ آوردن “علایم ضعیف تغییر یا سیگنال های ضعیف تغییر“، که ناپیوستگی‌ های قریب ‌الوقوع را نشان می‌ دهند. مثال قدیمی در این زمینه همان بحران نفتی دهه ‌ی ۱۹۷۰ است که اگر سازمان ‌ها نسبت به گزارش ‌های مختلفی که دربردارنده‌ ی پیش‌بینی ‌هایی از اقدامات احتمالی اعراب بودند، واکنش نشان‌ می‌ دادند، بحران قابل پیش‌بینی بود. مثال جدیدتر حمله‌ی تروریستی به برج های دوقلو است که تمام سازمان های غربی را شگفت زده کرد، در حالی که همان ‌طور که امروز می ‌شنویم، علایمی هر چند ضعیف وجود داشته اند که به این واقعه اشاره می کردند، ولی در آن زمان چندان جدی گرفته نشده ‌اند. با در نظر گرفتن این‌ مثال ها و رویکردهایی از این دست، آینده نگاری استراتژیک با نشانک ‌هایی که ناپیوستگی‌ های آینده را نشان‌ می‌ دهند، سر و کار دارد. این مهم از طریق پویش نظام‌ مند (scanning) و پایش (monitoring) محیط‌ های مرتبط و یک تحلیل دقیق از داده ‌های جمع‌آوری شده به دست می ‌آید.

آینده نگاری استراتژیک

گسستگی و پیوستگی (discontinuity vs continuity) در آینده نگاری استراتژیک

 

همان ‌طور که در مفهوم “علایم ضعیف تغییر” توسط آنسوف نشان ‌داده شده است، تغییر توجهات از پیوستگی ‌ها به ناپیوستگی ‌ها قطعا گام مهمی در آینده نگاری استراتژیک است. با این وجود، رویکردهای جدیدتر بر موضوعات مهمی تأکید کرده ‌اند که در گذشته چندان مورد توجه قرار نگرفته بودند.

محدودیت های شناختی-فرهنگی ما در ادراک

رویکردهای قدیمی تر به آینده نگاری استراتژیک، به طور ضمنی چنین فرض می‌کردند که پیشرفت های آینده در حد مرزهای تخیل فعلی ما باقی می مانند. اما همان گونه که تجربیاتمان نشان می دهد، تکامل جهان به صورتی است که اغلب از آن چیزی که ما می توانیم با مقوله های شناختی مان در حال حاضر تصور کنیم فراتر می رود. مثلاً دویست سال قبل مفهوم الکتریسیته خیلی قابل تصور نبود؛ یا اوایل قرن بیستم هیچ کس نمی توانست جهان را با کامپیوترها تصور کند. در موارد ذکر شده، حتی اگر علایم ضعیفی هم وجود داشت که این پیشرفت ها را فریاد می زد، باز هم نمی توانستیم آن‌ علایم را تعبیر کنیم. پس در این جا مشکل بیش تر از یک محدودیت شناختی ناشی می شود. به خصوص در حوزه‌ی استراتژی، پیشرفت های رادیکال استثناء به حساب نمی آیند؛ برعکس، در مرکز آن محسوب می شوند. به این ترتیب، محدودیت های شناختی می تواند مسئله ی اساسی آینده نگاری استراتژیک در نظر گرفته شود.

چارچوب های ذهنی که خود در چارچوب های بزرگ تر تمدنی و فرهنگی – اجتماعی ریشه دارند، در دو مرحله یعنی تشخیص و تفسیر علائم ضعیف تغییر، نقش انکار نشدنی دارند. بنابراین حتی دقیق ترین ابزارهای آینده نگاری که برای درک گسست ها ساخته شده باشند، نمی توانند بدون کنار گذاشتن یا حداقل کنار گذاشتن موقتیِ چارچوب های ذهنی، نتیجه بخش باشند.

ممکن است گزارش های مفصلی از علائم ضعیف تغییر یا حتی شگفتی سازها (wild cards) تولید شود، اما آن علائمی که نویسندگان و کارفرمایان این گزارش ها توانسته و یا شاید خواسته اند تولید شوند. بنابراین بزرگ ترین فیلتری که در تجزیه و تحلیل داده های خام باید وجود داشته باشد، صافی چارچوب های ذهنی است. مشارکت گسترده و نقش آفرینی گروه های مختلف از مردمان با پیشینه های فرهنگی و اجتماعی گوناگون به حذف چارچوب های ذهنی کمک می کند.

نوشته مرتبط: آینده نگاری راهبردی

گزارش یک کارگاه آینده پژوهی

۸ بهمن ۱۳۹۵

گزارش یک کارگاه آینده پژوهی؛ تنها یک گزارش خلاصه شده از یک رویداد هیجان انگیز علمی است که شما را به سفری در آینده می برد.

کشاورزی شهری (urban farming) دست مایه­ ی یک کارگاه آینده پژوهی شش ساعته در مجموعه شهرداری اصفهان شد. دو نیم روز صبح تا ظهر، در دو روز دوشنبه (۱۳۹۵/۱۱/۴) و چهارشنبه (۱۳۹۵/۱۱/۶) کارگاهی در شهرداری اصفهان برگزار شد تحت عنوان: «مقدمه ای بر آینده پژوهشی و جایگاه آن در برنامه ریزی شهری».

کارگاه به گونه ای طراحی شد که در روز اول به بررسی تئوری های حوزه ی مطالعات آینده پرداخته شود و در روز دوم با تکیه بر آموخته های جلسه اول، توان کارشناسی شرکت کنندگان و البته با چاشنی تفکر انتقادی و خلاقیت، مسئله ای با رویکرد آینده نگارانه حل شود.

کارگاه آینده پژوهی

کارگاه آینده پژوهی؛ روز اول ایجاد پرسش

در روز اول هوشمندانه و به اختصار کلان روندهای تاریخی در حوزه شهر و شهرنشینی بررسی شدند. شهر در سه موج تمدنی یعنی عصر کشاورزی، عصر صنعتی و عصر دیجیتال بررسی و برخی گمانه ها راجع به آینده شهرها ارائه شد. در ادامه ی بحث بر برنامه ریزی و انواع آن پرداخته شد و جایگاه آینده پژوهی در برنامه ریزی مورد امعان نظر قرار گرفت و در انتها برخی تئوری های پایه در آینده پژوهی به فراخور جلسه معرفی شدند. در بازه زمانی جلسه هر جایی که نیاز بود از ابزار چند رسانه ای برای تشریح بهتر مفاهیم استفاده شد و در نهایت با بیان برخی جنبه های کشاورزی شهری به عنوان پدیده ای نوظهور و ضرورت پرداختن به این مقوله، برنامه ادامه کارگاه در جلسه بعد به شرکت کنندگان ارائه گردید تا بتوانند تا روز چهارشنبه بر روی جنبه های مختلف این مسئله بیشتر فکر کنند.

کارگاه آینده پژوهی در شهرداری

کارگاه آینده پژوهی؛ روز دوم تمرکز بر مسئله

روز دوم کارگاه در محیطی متفاوت برگزار شد. این بار نیاز بود تا در توصیف و تحلیل ابعاد یک مسئله با دیدگاه آینده پژوهانه، مشارکت همه شرکت کنندگان لحاظ شود. بنابراین محیط شکلی کارگاهی به خود گرفت. چهار گروه به بررسی ابعاد مختلف مسئله کشاورزی شهری در چارچوب روش شش ستون آینده پرداختند و من و همکار خوبم آقای مهندس احمدیان در نقش تسهیل گر از ترسیم نقشه آینده تا مرحله پس نگری به گروه ها کمک کردیم.

کارگاه آینده پژوهی

نقش تسهیل گری مدرس در کارگاه آینده پژوهی

ماحصل برگزاری کارگاه های آینده پژوهی چه برای مشارکت کنندگان و چه برای مدرس یک تجربه بی نظیر است. صحبت کردن در مورد روندها و کلان روندهایی که آینده ما را تغییر خواهند داد، معرفی سیگنال های ضعیفی که همه ما را به فکر فرو می برند، به تعلیق در آوردن باورها و پیش فرض های ذهنی وقتی از ابزار تحلیل لایه ای علی (CLA)، استفاده می شود، نوشتن سناریوهای آینده و فکر کردن به آینده های پیش رو همه اینها وقتی در یک کارگاه مشارکتی به بحث گذارده می شوند، بسیار آموزنده اند.

کارگاه آینده پژوهی

نوشتار مرتبط: کشاورزی نیمه شهری؛ آینده شهر سیدنی

یک نمونه از فعالیت های کارگاه در ترسیم مثلث آینده:

کارگاه های آینده پژوهی

برای ثبت درخواست برگزاری کارگاه های آینده پژوهی ابتدا نوشتار (کارگاه های آینده) را بخوانید و سپس درخواست خود را اینجا ثبت کنید.

logo-samandehi تایید