+

تحلیلی آینده پژوهانه در بن مایه‌های سازنده‌ی تصاویر آینده

۶ فروردین ۱۳۹۸

مقاله آینده پژوهی

مقاله ای با عنوان «تحلیلی آینده پژوهانه در بن مایه‌های سازنده‌ی تصاویر آینده» در فصلنامه مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی به چاپ رسیده است. در چکیده این مقاله می خوانید:

تصاویر آینده ارتباط وثیقی با خواسته­ ها، ارزش­ ها و آرمان‌های انسانی دارند. مهم‌ترین مسئله در تحلیل تصاویر آینده، اهمیت و جایگاه آن‌ها در بروز تغییرات اجتماعی است؛ زیرا تصاویر آینده در کنار ارزش ­ها، مهم‌ترین بلوک­ های سازنده ی تغییرات اجتماعی هستند و بدین سبب مطالعه آن‌ها حائز اهمیت است. در این راستا، پژوهش حاضر به عنوان یک پژوهش بنیادی ـ تجربی که در سنت پژوهش ­های کیفی انجام شده است، از روش تحلیل مضمون به منظور بررسی تصاویر آینده در ذهن جوانان استفاده کرده است. نتایج پژوهش نشان می­ دهد که تصاویر آینده در بین مشارکت‌کنندگان، از هفت گزاره ی اصلی ساخته شده است. این گزاره­ ها به ترتیب اینگونه نام‌گذاری شده‌اند: ۱- آثار تاریخی به جای مانده از گذشته، ۲- وزن زمان حال، ۳- در راهی که دیگران قدم گذاشته­ اند، ۴- حدس­ هایی درباره آینده، ۵- سایه جامعه، ۶- حسرت­ ها، عجز­ها و نداشته­ ها و ۷- فهم آینده. ماهیت اکثر این بن‌مایه­ های سازندۀ تصاویر‌آینده ناظر بر این فرضیات است که تصاویر آیندۀ جوانان ایرانی ارتباط عمیقی با تجربۀ زیست آن‌ها در گذشته و حال داشته و آن‌ها توانایی کمی برای رویاپردازی از یک آیندۀ مطلوب و ایجاد گسست در وضعیت موجود به نفع آن وضعیت مطلوب دارند.

کلیدواژه‌ها:
آینده پژوهی؛ تصاویر آینده؛ آینده‌های مطلوب؛ پژوهش کیفی؛ تحلیل مضمون

 

برای دریافت اصل مقاله از لینک زیر استفاده کنید

تحلیلی آینده پژوهانه در بن مایه‌های سازنده‌ی تصاویر آینده

 

 

گزارش روز جهانی آینده

۲۵ اسفند ۱۳۹۷

روزی به نام آینده، آنچه گفته و شنیده شد.

دومین سال است که روز جهانی آینده را در دانشگاه اصفهان گرامی می داریم و برای آینده‌های بهتری که همه‌ی ما خواهان آن هستیم، تلاش می‌کنیم و فریاد می زنیم: می‌توانیم احتمال آینده‌های بهتر را با اقدامات امروزمان افزایش دهیم.

شنبه یازدهم اسفندماه ۱۳۹۷، در نشستی با جمعی از استادان بزرگوار دانشگاه اصفهان به استقبال روز جهانی آینده با محوریت تاملی کوتاه بر آینده دانشگاه رفتیم. نشستی با دغدغه‌هایی از جنس آینده و افراد دغدغه‌مند بسیار. این بار فقط ما نبودیم که برای آینده‌ها فریاد می زدیم، معاونت محترم پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان، جناب آقای دکتر رکنی زاده نیز پا به پایمان تا آخر جلسه کنارمان بودند و این به خاطر تمام آنچه بود که اهمیت داشت یعنی آینده.

اما خبر خوش آن‌که آینده‌ میان‌رشته‌ای‌ها و فرارشته‌ای‌ها در دانشگاه رنگ امید به خود گرفته است. دکتر رکنی زاده خاطر نشان کردند که در آینده پژوهی می‌خواهیم مشارکت در آینده داشته باشیم و در آینده‌‌ی دانشگاه، علوم یکپارچه خواهند شد، لذا برای داشتن نگاه به آینده، انسان آینده، انسان متخصص در یک رشته نیست. شنیدن این سخنان از جانب معاونت پژوهش می‌تواند پاداشی بر تمام تلاش‌های دوسال گذشته‌مان در گروه آینده‌پژوهی دانشگاه اصفهان و امیدی برای تلاش بیشتر در آینده این فرارشته باشد. متن کامل سخنان دکتر رکنی زاده را می‌توانید در خبرگزاری ایسنا از لینک زیر بخوانید.

سخنرانی دکتر رسول رکنی زاده در روز جهانی آینده

علاوه بر این، سخنان دکتر محسن طاهری دمنه، مدیر گروه آینده پژوهی دانشگاه اصفهان، در روز جهانی آینده با عنوان: میان رشتگی، مد یا مدل؟، تکلیف این واژه‌های پر طمطراق و بحث برانگیز را به خوبی روشن کرد. این امر که ایجاد توانایی میان‌رشته‌ای فکر کردن، به یک مهارت برای مواجه با آینده تبدیل شده، لزوم حرکت دانشگاه به فضای میان رشته‌ای را بیش از پیش آشکار ساخته است. خروج رشته‌ها و دانشگاه از برج‌های عاج خود می‌تواند مدلی باشد که واژه‌ی میان‌رشته و فرارشته‌ را از برچسب مدگرایی رها سازد. دعوت می‌کنم برای خواندن ادامه و متن کامل سخنان دکتر طاهری لینک زیر را مطالعه بفرمایید:

سخنرانی دکتر محسن طاهری دمنه در روز جهانی آینده

در مراسم روز جهانی آینده امسال، از حضور استاد جوان و دانش آموخته‌ی دکتری آینده پژوهی از دانشگاه تهران بهره‌مند شدیم. دکتر علی ذاکری، از مهرماه سال ۹۷ در کنار خانواده آینده‌پژوهی دانشگاه اصفهان و همراه آن هستند. سخنرانی ایشان با عنوان توهم تاریخ: دانشگاه و سهم ما از آینده، نکات مهمی در مورد چگونگی مواجه با آینده در فضای میان‌رشته‌ای‌ها به همراه داشت. به بیان ایشان، کنش‌گری در یک فضای میان‌رشته‌ای از تقابل تفکر طراحی، تفکر آینده نگر و سیستم‌های پیچیده برای حل مسائل ایجاد می‌شود. متن کامل سخنان دکتر ذاکری در لینک زیر آمده است:

سخنرانی دکتر علی ذاکری در روز جهانی آینده

بعد از ۳ ساعت سخنرانی بزرگواران سخنران و یک ساعت پرسش و پاسخ، مراسم پایان یافت. اما این نقطه پایان نبود بلکه آغازی برای هر روز فکر کردن به آینده برای آن‌هایی که آمدند و گفتند و شنیدند. و البته مشارکت هرچه بیشتر گروه آینده‌پژوهی دانشگاه اصفهان برای گسترش مفاهیمی همچون میان‌رشتگی و  فرارشتگی.

شیدا طائفه هاشمی

دانشجوی کارشناسی ارشد آینده پژوهی دانشگاه اصفهان

برای ترویج آینده پژوهی

۱۳ اسفند ۱۳۹۷

در مراسم گرامی داشت روز جهانی آینده در انجمن آینده نگری ایران از آقای دکتر محسن طاهری دمنه به دلیل تلاش های ایشان در ترویج آینده پژوهی تقدیر گردید. این ترویج بیشتر معطوف به کارهای انجام شده در مدارس است.

متنی از طرف ایشان توسط سرکار خانم زهرا حیدری دانشجوی کارشناسی ارشد آینده پژوهی دانشگاه اصفهان در مراسم قرائت گردید که قسمت از آن در ادامه آمده است:

خانم ها و آقایان، سروران گرامی در انجمن آینده نگری و همه ­ی دلبستگان به آینده، سلام گرم مرا از شهر موزه­ ی اصفهان، شهر گنبدهای فیروزه­ ای پذیرا باشید. شهریورماه سال ۱۳۹۶ درست ۱۸ ماه پیش برای آمدن دانشجویانم لحظه شماری می کردم. از چند سال قبلش یک دفترچه ایده ها ساختم و همه ایده های ریز و درشتم برای آینده پژوه بودن را در آن یادداشت کردم. می دانستم که مسئولیتی سنگین بر عهده من است. راه اندازی دوباره یک رشته در دانشگاهی مادر آن هم بین همه­ ی اما و اگرها کاری دشوار می نمود که من آن را پذیرفته بودم. مهرماه که شد با همان آهنگ «باز آمد بوی ماه مدرسه» و با همان شور و شوق بچگی وارد کلاس شدم. دانشجویان سر کلاس حاضر بودند و آن روز آغازی بود بر تشکیل یک تیم همدل با اهدافی کاملا آینده پژوهانه. این بخت بلند من بود که در طول این یک سال و نیمی که گذشت عضو یک تیم خوب بودم و آنچه اتفاق افتاد و من مفتخرم گوشه هایی از آن را امروز در محضر مبارکتان گزارش دهم، حاصل تلاش همین تیم است.

گر تو را بخت یار خواهد بود          عشق را با تو کار خواهد بود

عمر بی‌عاشقی مدان به حساب       کان برون از شمار خواهد بود

در طول یک سال و نیم گذشته بیش از بیست کارگاه تخصصی آینده پژوهی برگزار کرده ­ایم که البته بیشترشان در شهر اصفهان بودند، اما از دانشگاه بیرجند تا شرکت گاز مازندران و استانداری سیستان و بلوچستان و موسسه های آموزشی شیراز و پارک علم و فناوری کرمانشاه رفتیم و صدای آینده پژوهی شدیم، چون نمی خواستیم لطف این حوزه ی مطالعاتی تنها نصیب شهرهای بزرگ شود، سخت بود اما رفتیم.

همت کردیم و سرفصل کارشناسی ارشد آینده پژوهی را بازنگری کردیم. هر دانشگاهی که در هر کجای دنیا دستی بر آتش آینده پژوهی داشت رصد کردیم و در نهایت با کمک همفکرانمان در دانشگاه های کشور و فدراسیون جهانی آینده پژوهی سرفصل تحسین برانگیزی تدوین شد که حالا بر روی وب سایت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نشسته و از سال آینده اجرایی خواهد شد.

با شش موسسه دولتی و شرکت خصوصی وارد انجام پژوهش شدیم تا ثابت کنیم که در امر تصمیم سازی و برنامه ریزی، آینده پژوهی چقدر به کار می آید. روندها را رصد کردیم، ره نگاشت تدوین کردیم، برنامه آینده نگاری راهبردی ارائه دادیم و سناریو نوشتیم. هر جایی که رفتیم ثمره اش شد دیدگاه بلندمدت تر برای مدیران. نمی گویم تغییرات بنیان افکنی ایجاد شد، اما سوال های خوبی در ذهن مدیران ساختیم که برای یافتن پاسخ بدانها باید به آینده ها می اندیشیدند.

لاکن همه این فعالیت ها هنوز همه ی دغدغه ما نبود. ما باید به رسالت فرارشته ای بودنمان عمل می کردیم و مگر نه این است که فرارشته مرزهای دانشگاه را در می نوردد تا جامعه را ببینید تا جامعه را حس کند تا در کنار مردمان جامعه باشد؟.

سال گذشته همین روزها بود که به مناسبت گرامی داشت روز جهانی آینده درهای دانشگاه را بر روی علاقه مندان به آینده و آینده پژوهی گشودیم و در مراسمی باشکوه بیش از هفتصد نفر از استان اصفهان و استان های همجوار در روز آینده گرد هم آمدند تا در مورد آینده شغل بشنوند. سه ماه تمام صبحانه و نهار و گاهی شام را در دفتر گروه دور هم خوردیم تا حاصل آن بشود ترویج آینده پژوهی.  این رسالتی است که ما برای خود تعریف کرده ایم. ما گرفتار حصارهای تنگ کلاس نیستیم، ما گوشهایمان را بر روی صداهای بلند جامعه نبسته ایم. آینده پژوهی یک فرارشته است و به اقتضاء این فرارشتگی نسبت به آینده جامعه مسئولیت دارد. یک آینده پژوه اصیل برج عاج نشین نیست و به علوم خفیه نمی پردازد. آینده پژوه یک پای تفکرش در دانشگاه و یک پای حرکتش در جامعه است.

 اما در پایان می خواهم به معنادارترین فعالیتمان بپردازم که جوابی است بر این سوال که چه کاری به زندگی ما معنا می دهد؟ چه کاری ما را ما می کند؟ چه کاری ما را به زنده بودن و ادامه دادن امیدوار می کند؟ جواب به این سوال هر چه باشد، معنای زندگی ماست.

و برای ما معنای زندگی حداقل در این مقطع از زندگی، کشف کردن است. کشف یک استعداد. شناخت آدم های بزرگ آینده و کمک به آنها برای شناختن خودشان. ما آینه دار نسل آینده ایم. ما بادی هستیم که از سمت آینده می وزد و قصه ی موفقیت نسل های فردا را در گوش هایشان زمزمه می کند. چراغ دل ما برق شوقی است که از چشمان آنها می تابد، وقتی در هر کلاس دخترانه، حداقل یک رییس جمهور آینده داریم که بلند بلند مانیفست نسل خودش را می خواند.

 

ترویج آینده پژوهی

ترویج آینده پژوهی؛ همه ی معناداری زندگی یک آینده پژوه

 

ورود ما به مدارس مواجه ی مستقیم با سه ضلع آموزش و پرورش یعنی اولیا، معلمان و دانش آموزان بود و هیچ لذتی بالاتر از کار کردن بر روی نسل های آینده نیست. حالا تقریبا به صورت هفتگی با مدارس ارتباط داریم. کارگاه هایی که در مدارس طراحی و اجرا می کنیم طیفی از کارگاه های کوچک تا کارگاه های چند روزه را در بر می گیرند، اما در همه آنها بدون استثنا به دنبال پرورش چهار مهارت آینده گرا یعنی خلاقیت، کار گروهی، ارتباط موثر برقرار کردن و تفکر انتقادی هستیم. مدارس برای ما حکم درس پس دادن دارند. اگر ما آینده پژوه هستیم باید دستمان در کار ساختن آینده باشد و اگر ساختن آینده برنامه­ ی ماست، آنجا در مدارس در میان کودکان این سرزمین دست به ساختن باید زد.

در روزگاری که ما در پاشیدن بذر یاس اجتماعی در مسابقه ای بی همتا گوی سبقت از یکدیگر می رباییم، چه کسی فریاد می زند که: های انسان ایرانی تو خورشید عالم تاب امید وانهادی و بر مرگ نیامده سوگواری؟ من و ما را چه شده که پیش از مرگ تابوت می سازیم و مرثیه می خوانیم؟. من نمی گویم که واقعیت امروز ما را می شود نادیده گرفت، اما یقین دارم که در این جعبه پاندورا، ما امید را سهمی نداده ایم و درست در همین زمانه است که با آنکه دیگران به ما می خندند و کار ما حرکت بر خلاف جریان آب می پندارند، ما با عقیده راسخ تر و با فریادی رساتر از ساختن آینده ای بهتر با کودکان حرف می زنیم.

سروران گرامی، آنچه گزارش شد، اگر در محضر مبارکتان دستاوردی تلقی شود باید بدانید که حاصل یک همزیستی  ۱۸ ماه با جمعی همدل از دانشجویان عزیزم در گروه آینده پژوهی دانشگاه اصفهان است که بدون وجود و تلاش شبانه روزی آنها هیچ کدامشان میسر نمی شدند. به بودن در کنار آنها افتخار می کنم. ما یک تیم هستیم که از همان روز نخست با خودمان عهد بستیم که ویرویس خوشبینی و امید به آینده را در کشور عزیزمان ایران همه گیر کنیم. تار و پود ما و هویت ما با آینده عجین شده است. آینده هرگز نمی میرد، اما همچنین منتظر ما نمی ماند. این خصلت یگانه زمان است. بزرگترین ثروت ما همیشه جایی دور از دسترس ما قرار دارد.

 

در این عمر گُریزنده که گویی جز خیالی نیست

تو آن جاودان را در جهان خود پدید آور

که هر چیزی فراموش است و آن دم را زوالی نیست

در آن آنی که از خود بگذری از تنگ خودخواهی

برآیی بر فراخ روشن فردای انسانی

در آن آنی که دل، دل رانده از وسواس شیطانی

روانت شعله ای گردد فرو سوزد پلیدی را

بدرد موج دود آلود شک و ناامیدی را

به سیر سال ها باید تدارک دید آن، آن را

چه صیقل ها که باید داد از رنج و طلب، جان را

به راه خویش پای افشرد و ایمان داشت پیمان را

تمام هستی انسان گروگان چنان آنی است

که بهر آزمون ارزش ما، طرفه میدانی است

در این میدان اگر پیروز گردی گویمت، گُردی

وگر بشکستی آن جا، زودتر از مرگ خود، مُردی (شعر از احسان طبری).

گرامی داشت روز جهانی آینده در دانشگاه اصفهان

۸ اسفند ۱۳۹۷
روز جهانی آینده
روزی برای اندیشیدن به روزهای نیامده
 
 چند سالی است که اولین روز از ماه مارس مصادف با دهم اسفندماه به عنوان روز جهانی آینده در جای جای دنیا گرامی داشته می شود. روزی برای اندیشیدن به آینده ها، همان هایی که بزرگترین سرمایه های ما هستند. روزهایی که تمام سعی اکنون ما برای بهتر بودن آنهاست اما هنوز شناخت درستی از‌ آنها نداریم. 
گرامی داشت روز جهانی آینده

گرامی داشت روز جهانی آینده در دانشگاه اصفهان؛ با محوریت آینده دانشگاه

 

به هر تقدیر آینده بالاخره فرا خواهد رسید با یا بدون ما، اما هیچ آینده ای خالی از ردپای کنش و بی کنشی امروز ما نیست. بنابراین باید بیاموزیم که چطور می توان به آینده فکر کرد. در گرامی داشت روز جهانی آینده، امسال نیز مانند سال گذشته در دانشگاه اصفهان به عنوان یکی از دانشگاه های مادر مراسمی با محوریت آینده دانشگاه برگزار خواهد شد. 
ما نیاز داریم که مردمان سرزمینمان را با آینده آشتی دهیم، قبل از آنکه قهر ما به جدایی بیانجامد.

تاریخچه ای از تحقیقات آینده پژوهی

۲۳ بهمن ۱۳۹۷

سیری بر مطالعات آینده پژوهی و پیشنهاداتی برای آینده

در اولین ماه از سال ۲۰۱۹ در نشریه فیوچرز (Futures) مقاله قابل ملاحظه ای به چاپ رسید تحت عنوان:

Mapping futures studies scholarship from 1968 to present: A bibliometric review of thematic clusters,research trends,and research gaps

آنچه در ادامه می خوانید خلاصه ای کوتاه از این مقاله است که به قلم سرکار خانم زهرا حیدری دارانی، دانشجوی کارشناسی ارشد آینده پژوهی دانشگاه اصفهان نوشته شده است:

نگاشت دانش آینده‌پژوهی از سال ۱۹۶۸ تاکنون: مروری کتاب‌شناختی بر دسته‌بندی موضوعی، روندها و شکاف‌های پژوهش

جیم دیتور (۲۰۰۸)، به مناسبت چهلمین سال انتشار نشریه فیوچرز، در مقاله‌ای می نویسد که: ایده‌های فعلی تحقیقات ما در آینده‌پژوهی تا حد زیادی برگرفته از ایده‌های ۴۰ سال قبل هستند! بسیاری از آنچه که توسط نویسندگان اخیر نوشته شده است، قبلا توسط نویسنده های دیگر نوشته شده بود. آن‌ها در مقالات جدید، به مقالات قبلی رجوع نمی‌کنند و به بررسی و نقد آن‌ها نمی‌پردازند و به هیچ وجه آگاهی ندارند که آنچه می‌نویسند، جدید نیست. این واقعیت قبلا در کتاب مبانی آینده‌پژوهی بل (۱۹۹۷) نیز منعکس شده بود.
تحقیقات آینده‌پژوهانه جزیره‌ای هستند؛ یعنی نه‌تنها دانشی فراگیر در مورد آن‌چه دیگر محققان و متخصصانِ آینده در گذشته انجام داده‌اند و آن‌چه اکنون انجام می‌دهند، وجود ندارد، بلکه فقدان مسیر و اهداف تحقیق یکپارچه نیز حس می‌شود. این به این معنی نیست که اکنون می‌توان محققین و متخصصان فعلی را سرزنش کرد؛ بلکه به این معنی است که آن‌ها در زمینه‌های مختلفی مشغول پژوهش هستند و این زمینه‌ها به شکل معناداری با هم متفاوت‌اند. از تغییرات آب و هوایی تا وزن تاریخ، از امنیت سایبری تا آینده اقتصاد جهانی. توجه به همه این شاخه‌ها به‌عنوان جزئی از کل و درک آن به‌مثابه یک «کل»، کار دشواری است. بنابراین با مروری جامع بر فعالیت‌های علمی آینده‌پژوهانه از گذشته تا کنون و روشن شدن حوزه‌های تحقیق آن تاکنون و روندها و شکاف‌های تحقیق، شاید بتوان کمبودهای پژوهش‌های معطوف به آینده را مشخص کرد. فقدان دانش مشترک در مورد آن‌چه قبلا انجام شده و آن‌چه درحال انجام است، نه تنها برای رشد، ایجاد و شناخت مطالعات آینده به عنوان یک حوزه تحقیق علمی تهدیدی جدی است، بلکه برای انباشت تدریجی دانش در مورد آینده، ایده‌ها و روش‌های جدید نیز چنین است.

ما به مطالعاتی نیاز داریم تا این شکاف‌ها تعیین شود و راه‌های همکاری‌های مشترک، برای دست‌یابی به دانش مشترک به‌دست آید. برای این منظور می‌توان از روش نگاشت کتاب‌شناختی استفاده کرد. نگاشت کتاب‌شناختی نقشه‌ای از فعالیت‌های تحقیقاتی دانشگاهی را از گذشته تا کنون در برابر چشمان ما ترسیم می‌کند و شکاف‌های فعلی تحقیق را تعیین می‌کند. کتاب‌شناختی شاخه‌ای از تحقیق مربوط به تجزیه و تحلیل آماری انتشارات، از جمله کتاب‌ها، مقالات و مجلات است.

یک نگاشت کتاب‌شناختی یک نمایش بصری از داده‌های کتاب‌شناختی است. در میان بسیاری از روش‌ها برای ایجاد نگاشت‌های کتاب‌شناختی، VoS Viewer به طور خاص طراحی شده است تا نگاشت‌های بصری مطلوب بیافریند طوری که تفسیر آنها آسان باشد. در نگاشت‌های ایجاد شده توسط VoS Viewer، جریان‌های تحقیق به تصویر کشیده می‌شود و به‌وسیله رنگ به‌صورت خوشه‌ای نظم می‌یابد، طوری‌که فاصله بین خوشه‌ها منعکس‌کننده شکاف تحقیق در ادبیات آینده‌پژوهی است.

این مقاله ازنگاشت‌های کتاب‌شناختی که توسط VoS Viewer به‌دست آمده، استفاده می‌کند تا تصاویر هدفمند، متعدد و جامعی از فعالیت‌های علمی در زمینه مطالعات آینده‌‌ها از ۵۰ سال گذشته تا کنون ارائه دهد.

در پاسخ به فقدان تحقیق هدفمند در گذشته که مستقیما به فعالیت دانشگاهی در تحقیقات مطالعات آینده پرداخته و با هدف بررسی آنچه تاکنون در این زمینه مورد مطالعه قرار گرفته است و آن‌چه تاکنون در این زمینه مورد مطالعه قرار نگرفته است، این مقاله تصاویری کتاب‌شناختی از انباشت اکادمیک پژوهش‌های آینده‌پژوهانه از سال ۱۹۶۸ تا کنون ارائه داده و ۶ گروه اصلی از تحقیقات آینده‌پژوهانه را شناسایی کرده که تم اصلی آن‌ها در جدول زیر آمده است.

آینده پژوهی

نگاشت کتاب شناختی از تحقیقات آینده پژوهی

 

هدف این مقاله، ارائه یک تصویر واضح از این‌ مسائل است که پژوهش‌های آینده‌پژوهانه کجا ایستاده‌اند؛ آنچه پیش از این مورد مطالعه قرار گرفته چیست؛ کجا بیشترین شکاف وجود دارد و چه می‌توانیم انجام دهیم تا این شکاف را کمتر کنیم. این مقاله همچنین ۶ توصیه روشن برای چگونگی پر کردن شکاف‌های تحقیق ارائه کرده است. افزون بر این، مسیر خوشه‌های تحقیق در طول زمان نشان داده است که تحقیقات با موضوع آینده‌نگاری شرکتی و گذشته و آینده، از نظر تعداد به ترتیب در جایگاه اول و دوم هستند (جدول شماره ۱). در نهایت، نتیجه تجزیه و تحلیل در سطح مکان این بوده است که بیشتر مطالعات آینده‌پژوهانه توسط یک گروه‌ بین المللی از موسسات به هم پیوسته و نزدیک به هم انجام می‌شود که به‌طور عمده در اروپا، انگلیس و آمریکا هستند و موسسه‌های نسبتا جدا از گروه‌های نام‌برده، در استرالیا و شمال اروپا نیز فعالیت کمتری دارند.

تعداد مقالات و ارجاعات به مقالات آینده پژوهی

 

موضوعات آینده پژوهی

نقشه نگاشت موضوعی در آینده پژوهی

 

 

ایده های آینده پژوهی

نقشه تراکم موضوعی در آینده پژوهی

 

نشریات آینده پژوهی

نشریات آینده پژوهی و موضوعات منشتر شده در آنها

 

 

نگاشت نهادی آینده پژوهی

نگاشت نهادی آینده پژوهی

 

نگاشت کشورهای فعال در حوزه آینده پژوهی

نگاشت کشورهای فعال در حوزه ی آینده پژوهی

 

 

 

اتمام یک پروژه آینده نگاری و چند توصیه

۱۳ بهمن ۱۳۹۷

عکس زیر را ببینید. پانزده جلسه ی رسمی دو ساعته در همین اتاق با ده تا پانزده نفر از مدیران ارشد شرکت گاز استان اصفهان برگزار شد تا ماحصلش بشود تدوین سناریوهای پیش روی این شرکت. با سبدی از روش های ریز و درشت آینده نگاری مثل چرخ آینده، چشم اندازنویسی، تحلیل لایه ای علّی، ماتریس اهمیت – عدم قطعیت، استفاده از نرم افزار سناریوویزارد و در نهایت داستان نویسی برای سناریوها.

 

پروژه آینده نگاری

مشارکت حرف اول و آخر در آینده نگاری

 

تجربه ی من در این گونه پروژه ها که می خواهم در قالب یک توصیه یا پیشنهاد به دوستانی ارائه دهم که می خواهند کاری از جنس آینده نگاری انجام دهند این است که:

«آینده نگاری بدون مشارکت کاری ناقص و ناپسند است».

 

فرقی ندارد از یک پروژه ملی تا یک پایان نامه کارشناسی ارشد. آینده نگاری یکی از ستون های اصلیش مشارکت است (آینده اندیشی، مشارکت، اقدام) و آینده پژوه باید قبل از شروع پروژه، ساز و کاری را در نظر بگیرد که جمعی از ذی نفعان (هر چه ناهمگون تر بهتر) نسبت به شرکت در جلساتِ هم اندیشی متعهد باشند. اگر آینده نگاری شرکتی انجام می دهید بهتر است مدیرعامل برای کارگروه آینده پژوهی حکم صادر کند تا مشارکت کنندگان انگیزه لازم برای حضور در جلسات را داشته باشند.
اما هر نوع مشارکتی هم نمی تواند به اطلاعات غنی و به دردبخور برای آینده نگاری منجر شود. از میان روش های رجوع به خبرگان، حتما روش پنل گل سر سبد است. پنل خبرگان ارزشش از نظر اطلاعات به دست آمده هزاران برابر بیشتر از هر روش دیگری برای جمع آوری اطلاعات است. خرد جمعی، یادگیری در حین مذاکره، شنیدن حرف های دیگران و رای گیری دموکراتیک، شما را مطمئن می کند که اطلاعات به دست آمده از سر بی حوصلگی تکمیل نشده اند.

بارها گفته و باز هم می گویم: اینکه شما یک پرسش نامه میک مک یا سناریوویزارد تدوین کنید و آن را مثل روش های مرسوم پرسش نامه ای بین چند نفر توزیع کنید و بعد میانگین گیری انجام دهید، روشی بسیار ناقص و غیرقابل قبول برای تحلیل اثرات متقاطع و تدوین سناریو است. ماتریس این روش ها باید در پنل تکمیل شده و هر عددی که در این ماتریس ها قرار می گیرید با بحث و جدل اصولی در پنل نهایی شود.

هر سناریو داستانی دارد که در مورد جمله به جمله آن باید اتفاق نظر وجود داشته باشد. گاهی در مورد فقط یک کلمه در داستان یک ساعت تمام در پنل خبرگان بحث و مجادله داشتیم. گاهی بعد از سه جلسه صحبت در مورد پیشران ها، با اضافه شدن یک پیشران کل فضای سناریو تغییر می کرد. این نکته را به یاد داشته باشید که خبرگان باید برای نقد هر چیزی در جلسه آزادی کامل داشته باشند و شما به عنوان تسهیل گر این جلسات باید برای شنیدن حرف های آنها صبور باشید.

آینده نگاری بیش از هر چیزی یک فعالیت اجتماعی مشارکتی است. بدون مشارکت، کاری که شما انجام می دهید شاید در مورد آینده باشد، اما آینده نگاری نیست، بلکه سیاه کردن صفحات است.

⛔️ متاسفم که از برنامه های آمایش ملی تا خیلی از پایان نامه های کارشناسی ارشد که عناوین آینده نگاری دارند، حتی یک خبره یا ذی نفع در آنها مشارکت نداشته است. به عنوان ارزیاب یادمان باشد که اولین و مهمترین مسئله در ارزیابی پروژه های آینده نگاری مشارکت است. برای ارزیابی اول بروید سراغ میزان مشارکت و اگر مشارکتی در کار نبود روی کل پروژه یک خط قرمز مردودی بکشید، حتی اگر جیم دیتور مجری پروژه بود.

آن بالا قفل شده است؛ جنبش ها را از پایین بیاغازید

۳۰ دی ۱۳۹۷

گرتا تونبرگ (Greta Thunberg) یک دختر پانزده ساله ی اهل کشور سوئد به این نتیجه رسید که اوضاع محیط زیست خوب نیست. پس تصمیمش را گرفت، در ماه آگوست سال ۲۰۱۸ کلاس های مدرسه را رها کرد، یک پلاکارد برداشت و رویش نوشت: (Skolstrejk för klimatet) یعنی اعتصاب مدرسه برای تغییرات آب و هوایی و رفت و نشست جلوی پارلمان سوئد تا سیاستمداران را به کنشگری بیشتر برای مقابله با تغییرات آب و هوایی دعوت کند.

جنبش اعتصاب مدرسه

جنبش تک نفره ی گرتا تونبرگ

 

اما به مدد شبکه های اجتماعی آزاد، او تنها نماند. به زودی جمع کثیری از همکلاسی هایش و بعدها هم سالانش از شهرها و کشورهای دیگر به او پیوستند تا صدای نسل خودشان باشند.

جنبش اعتصاب مدرسه در استرالیا

جنبش دانش آموزی در استرالیا؛ با الهام از گرتا تونبرگ

 

گرتا به عنوان سخنران به اجلاس سازمان ملل در مورد تغییرات آب و هوایی در لهستان دعوت شد و در آنجا گفت:

«چرا باید به چیزهای بیهوده مشغول شویم در حالی که حقایق بزرگتر را اصلا جدی نمی گیریم. چرا ما باید برای آینده ای آموزش ببینیم که ممکن است اصلا وجود نداشته باشد؟

«برای ۲۵ سال شمار زیادی از مردم به کنفرانس های سازمان ملل متحد آمدند تا رهبران جهان را متقاعد کنند که برای جلوگیری از تغییرات آب و هوایی کاری بکنند، اما همچنان انتشار گازهای گلخانه ای رو به افزایش است. من به رهبران جهان برای مراقبت از آینده خودمان التماس نمی کنم، بلکه به آنها می گویم تغییرات در راه اند، چه آنها بخواهند و چه نخواهند».

در حالی که سیاست مداری مثل ترامپ می گوید بعید می دانم تغییرات آب و هوایی منشاء انسانی داشته باشند و با آمدن برف منکر گرم شدن زمین می شود و می شود الهام بخش همه ی گروه های افراطی از برزیل تا ایران، دانش آموزان که می دانند آینده وقتی فرا برسد هیچ کدام از این مغزهای پوسیده نیستند تا به آنها جواب بدهند، خودشان آستین هایشان را بالا زده اند و وارد میدان عمل شده اند.

به راستی گرتا می تواند الهام بخش امید، جنبش و حرکت برای همه ی هم نسل هایش باشد. گرتا به ما آموخت که حتی اگر تنهاییم اما حرفمان را بزنیم. گرتا به ما آموخت که آن بالا در میان سیاستمداران با همه ی حرف های خوشگلی که می زنند و ژست های حق به جانبی که می گیرند، آنقدر بازی های قدرت قوی است که حتی نمی توانند به فردا فکر کنند چه برسد به زمانی در آینده.

گرتا تونبرگ

جنبش اعتصاب مدرسه و رهبری نوجوانان برای تغییر آینده

و مهمتر از همه گرتا به ما آموخت که جنبش های انسانی نقطه شروع شان خواسته ی حق یک جماعت بزرگ است که بلاخره باید از زبان کسی شنیده شود. کسی که همین پایین در میان ماهایی است که هیچ احساس قدرتی نمی کنیم، چون به اشتباه فکر می کنیم که قدرت فقط همان بالا است. این فکر اشتباه است. بهتر است شروع کنیم قبل از آنکه خیلی دیر بشود.

سندی برای انقلاب صنعتی چهارم

۱۹ دی ۱۳۹۷

علجه کنید، قبل از اینکه خیلی دیر بشود.

⬅️به طور صریح به عنوان یک شهروند ایرانی می خواهم این سوال را از برنامه ریزان این کشور بپرسم. فرقی ندارد در چه سطحی هستند، از نخبگان الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت تا متخصصان سازمان برنامه یا حتی خودم به عنوان یک معلم.

سوال من این است:
راهبرد جمهوری اسلامی ایران برای مواجه با انقلاب صنعتی چهارم چیست؟

⬅️ ممکن است رندی بر سرم فریاد بزند که مگر وضعیت کشور را نمی بینی، ما در قوت لایموتمان مانده ایم، تو از انقلاب صنعتی چهارم حرف میزنی؟ کدام انقلاب؟ کدام صنعتی؟ اول و دوم و سومش کجا بودیم که حالا دنبال سهممان از چهارمی هستی؟
خوب من برای این دسته از آدم های همیشه حق به جانب حرفی ندارم، اما بد نیست در مورد معجزه رودخانه هان و ببرهای آسیا هم کمی بخوانند، شاید باورشان شد که می شود از یکجایی بالاخره شروع کرد.

اما یک مسئله دیگر هست که وقتی یک سند بالادستی با عنوان برنامه میان تا بلندمدت کره جنوبی برای چیزی که خودشان اسمش را گذاشته اند: «آماده شدن برای جامعه اطلاعاتی هوشمند؛ مدیریت انقلاب صنعتی چهارم»، را می خواندم خیلی مرا در فکر فرو برد.
در یک جایی از سند نقل به مضمون چنین نوشته شده بود:

«آهای سیاست مداران زود باشید آینده را درک کنید و کشور را برای رویارویی با آن آماده کنید؛ قبل از آنکه خیلی دیر بشود».

سندی برای انقلاب صنعتی چهارم

 

این حرف در مغزم سوت می کشد:
آهای سیاست مداران زود باشید آینده را درک کنید و کشور را برای رویارویی با آن آماده کنید؛ قبل از آنکه خیلی دیر بشود،
قبل از آنکه خیلی دیر بشود،
قبل از آنکه خیلی دیر بشود،
قبل از آنکه خیلی دیر بشود،
قبل از آنکه خیلی دیر بشود …

 

 

تجربه یک اکوسیستم کارآفرینی

۱۲ دی ۱۳۹۷

تجربه یک اکوسیستم کارآفرینی؛ آنچه نیازش داریم.

داستانی که می خواهم برای شما بگویم کم و بیش برای همه کسانی که در حوزه ی استارت آپ ها و کارآفرینی مشغول اند، داستانی آشناست. اما بازخوانی آن خالی از لطف نیست، مخصوصا از آن جهت که روایتگر داستان دختران یک هنرستان هستم.

⁣هنرستان دخترانه ی نوایی اصفهان را حاج حسین نوایی نامی ساخته است، مدیرش یه معلم خوشفکر به اسم خانم طحان است و هنرجویانش از میان همین دختران نجیب سرزمینمان، همه با استعداداند.
اما داستان ما از آنجایی شروع شد که خانم طحان بعد از آشنایی با گروه آینده پژوهی دانشگاه اصفهان در همایش گرامی داشت روز جهانی آینده در سال گذشته از ما خواست تا برای برگزاری کارگاه تفکر طراحی به هنرستان آنها برویم. ما با یک جمع تقریبا شصت نفره از دخترها شروع کردیم. وسط های قصه بودیم که شهرداری اصفهان ایده کاپی را برگزار کرد و این شد که کار ما با شهرداری گره خورد و نهایتا خود بچه های شهرداری هم به کمک ما آمدند.

مرکز خلاقیت و فناوری های نوین شهرداری اصفهان به بچه ها بستری برای دیده شدن و شنیده شدن طرح ها و ایده هایشان داد و در نهایت در شبی به یادماندنی از ده ایده ی برتر بچه ها تقدیر شد.

قصه را کوتاه کنم، ما برای تربیت یک نسل کارآفرین به چه چیز دیگری نیاز داریم؟ تقریبا هیچ چیز

✳️ ما به حاج حسین های نوایی نیاز داریم که دلی به وسعت دریا داشته باشند. هر کدام از دختران هنرستان نوایی تا آخر عمرشان خیری برای جامعه داشته باشند، حاج حسینِ قصه ما هم شریک خیر خواهد بود.

⁣✳️ ما به مدیرانی از جنس طحان نیاز داریم که بلد باشند مدرسه و نسل جدید را. مدیرانی که به خودشان و توانشان در ایجاد تغییر باور داشته باشند.

⁣✳️ مابه نهادهایی مثل شهرداری نیاز داریم که حمایتگر ایده ها باشند و بدانند فارغ از نتیجه، در دنیای ایده پردازی کار نیکو کردن از پر کردن است.

⁣✳️ مابه پدرها و مادرهایی نیاز داریم که به جای استرس کنکور و اجبار بچه ها به مشق شب، به پرورش قوه های بی انتهای خیال بچه هایشان توجه کنند.

⁣✳️ و نهایتا سهم گروه های دانشگاهی برای انجام رسالت های اجتماعی و مرشدی کردن بچه ها.

بدون هر کدام از این عناصر، اکوسیستم کارآفرینی شکل نخواهد گرفت و هر چقدر این عناصر در کشور بیشتر شوند، ما امیدمان به آینده بیشتر می شود.

کارگاه آینده پژوهیاکوسیستم کارآفرینی

 

هر کسی هستید فرقی ندارد، بکوشید سهمی در آینده ای بهتر داشته باشید. نه منتظر بمانید و نه دل به تغییرات بزرگ و از بالا به پایین بدهید.

همه ی قصه های خوب قهرمان های خودشان را دارند. شما قهرمان کدام قصه ای؟؟

چالش های آینده در خودروهای برقی

۱۰ دی ۱۳۹۷

? چالش های آینده در خودروهای برقی

? در حال حاضر تنها دو درصد از خودروها در ایالات متحده برقی هستند، اما پیش بینی می شود تا سه دهه ی آینده بخش عمده ای از خودروهایی که در آمریکا تردد می کنند، خودروهای برقی باشند.
⁣رانندگان آمریکایی به طور متوسط سالانه حدود ۳ تریلیون مایل رانندگی می کنند و برای این حجم از حرکت بیش از ۱۷۰ میلیارد گالن بنزین و دیزل مصرف می کنند. تبدیل تمام این مایل ها به برق، تقاضای جدیدی برای سیستم تولید و عرضه برق کشور خواهد داشت.

? دقت کنید دقیقا موضوع همین جا است. اگر همه خودروها در ایالت تگزاس همین امروز برقی شوند، این ایالت به ۱۱۰ تراوات ساعت برق بیشتر در سال نیاز دارد که به اندازه مصرف تقریبا ۱۱ میلیون خانه در سال است.

 

? اما مسئله اصلی حتی میزان مصرف برق نیست، می توان این میزان از برق را تولید کرد. مسئله مهمتر بحث زمان بندی استفاده از شبکه است. دقت کنید زمان بندی در شبکه ای که حالا هر خودرو مثل یک دوشاخه سیار عمل می کند که هر لحظه ممکن است برای شارژ شدن به برق وصل شود. نکته مهم این است که اگر حجم بالایی از این وسائل به شبکه متصل شوند می توانند پیک بالایی از مصرف را به صورت لحظه ای به شبکه تحمیل کنند و این برای شبکه یعنی فاجعه.

متخصصان صنعت برق کاملا این مسئله را درک می کنند و می دانند که هوشمندسازی شبکه و طراحی سیستم های پیش نگر برای مدیریت انرژی در آینده چقدر مسئله مهمی است.

. logo-samandehi تایید