امروز۱۰ مهر ۱۳۹۹
واژه نامه آینده پژوهی

واژه نامه آینده پژوهی

امروزه، درکی مشترک و ثابت در میان افراد مختلف در جای جای جهان از تغییرات دنیای آینده به وجود آمده است؛ درکی از عدم قطعیت، ابهام، پیچیدگی و بی‌ثباتی. همین امر مدیران و رهبران کسب و کارها را بر می‌انگیزاند تا برای مدیریت و برنامه‌ریزی کارآمدتر و تدوین استراتژی‌های مناسب برای توانمندی و موفقیت سازمان و کسب و کار خود در آینده، از ابزارهای متفاوتی استفاده کنند. این ابزارها کارکردهای مشابه و یا حتی مشترکی دارند و واژه‌هایی بسیار پرکاربرد در متون مختلف مدیریت و مباحث مربوط به آینده پژوهی محسوب می‌شود که در ادامه رهنمودی کوتاه از چیستی و کاربرد آن‌ها ارائه می‌گردد.

پس‌نگری (Backcasting).

در پس‌نگری از مشارکت‌کنندگان خواسته می‌شود از نظر زمانی خود را در آینده‌ای خاص تصور کرده و سپس از آن آینده رو به عقب بازگردند و تحقیق کنند که چه چیزی در زمان حال باعث پیدایش و ظهور آن آینده خواهد شد. این شیوه در اغلب موارد برای شناسایی مسیر رسیدن به آینده‌های مطلوب (preferred future) به کار گرفته می‌شود، البته در اجتناب از تحقق یک آینده منفی و نامطلوب نیز کاربرد دارد. برای مثال هدف از «پیش‌اجراها (Premortems)» شناسایی علل عدم موفقیت یک آینده فرضی است.

برنامه‌ریزی اقتضائی (Contingency Planning).

این نوع برنامه‌ریزی با آماده‌سازی مشارکت‌کنندگان برای رویدادهای خاصی که ممکن یا حتی محتمل در نظر گرفته می‌شوند به فرآیند تصمیم‌گیری کمک می‌کنند. یک برنامه احتمالی در صورت ضرورت یک کتاب دستور بازی یا دفترچه راهنما درا ختیار ما قرار می‌دهد.

شبیه‌سازی بحران و تمرین‌های دور ‌میزی (Crisis simulations and tabletop exercise).

در این شیوه با هدف آماده‌سازی افراد برای شرایط زندگی واقعی، سناریوهایی خاص در اختیار مشارکت‌کنندگان قرار داده می‌شود و سپس از آنها خواسته می‌شود اقدامات خود را تجزیه و تحلیل کنند. این تمرین با بازی‌های جنگی که در آن افراد در یک آینده خاص ممکن درگیر می‌شوند، متفاوت بوده و با طیفی از آینده‌های محتمل و قابل قبول سر و کار دارند.

پیش‌بینی (Forecasting).

متضمن پیش‌گویی‌های احتمالی درباره آینده است، یعنی ابزاری که دست اندرکاران آینده‌نگاری استراتژیک سعی در اجتناب از آن دارند. البته پیش‌بینی نیز به واسطه افزودن یک بُعدِ کمی به روش‌های کیفی که مرجح سناریوپردازان است، در مدیریت عدم‌قطعیت توسط استراتژیست‌ها از جایگاه خود برخوردار است. بهترین روش این است: آنچه را که می‌توانید پیش‌بینی کنید؛ آنچه را نمی‌توانید به تصویر بکشید؛ و با استفاده از قضاوت، تفاوت‌ها را درک کنید.

دیده‌بانی(Horizon Scanning).

از مشارکت‌کنندگان می‌خواهد «سیگنال‌های ضعیف (Weak Signals)» تغییر در زمان حال را با رصد تغییر و ارزیابی تأثیر بالقوه آنها جستجو نمایند. این‌که اغلب آینده ابتدا در موقعیت‌هایی مشاهده می‌شود که اکثر ما به آنها توجه نمی‌کنیم، ایده هدایت‌کننده روش دیده‌بانی است، همانند مجلات علمی تخصصی.

سناریوپردازی (Scenario Planning).

از داستان‌های مرتبط با آینده برای به چالش کشیدن مفروضات و چارچوب‌بندی مجدد اداراکات از زمان حال بهره می‌گیرد. فرآیند به دنبال پیش‌بینی آینده نیست، بلکه هدف آن کاوش آینده‌های محتمل به منظور بهبود استراتژی است.

تجزیه و تحلیل روند (Trend Analysis).

از مشارکت‌کنندگان می‌خواهد تأثیر بالقوه الگوهای تغییری را که در حال حاضر قابل مشاهده هستند، بررسی نمایند. چارچوب STEEP یک رویکرد ساختارمند رایج است که الگوهای تغییر را به پنج طبقه: اجتماعی، فناورانه، اقتصادی، محیطی و سیاسی تقسیم می‌کند.

بازی‌های جنگی (War Game).

غالباً با هدف بررسی عکس‌العمل‌ها به شرایط جدید، از مشارکت‌کنندگان می‌خواهد در یک نبرد شبیه‌سازی شده به عنوان حریف یکدیگر شرکت کنند. بازی‌های جنگی همانند سناریوپردازی به دنبال پیش بینی آنچه که رخ خواهد داد نیست، در عوض به طرح‌ریزی آنچه که قابلیت رخ دادن دارد می‌پردازد و از این طریق بینشی برای تصمیم‌گیری فراهم می‌نماید. بازی‌های جنگی علی‌رغم نامش این قابلیت را دارد که به چیزهایی فراتر از ابعاد نظامی یک نبرد بپردازد.

اشتراک‌گذاری

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code