آنچه در ادامه میخوانید، پیشگفتاری است شیوا به قلم ریچارد اسلاتر (Richard Slaughter)، آینده پژوه نامدار استرالیایی که بر کتاب تفکر درباره آینده: رهنمودهایی برای آینده نگاری راهبردی (Thinking about the Future: Guidelines for Strategic Foresight)، نوشته اندی هاینز (Andy Hines) و پیتر بیشاپ (Peter Bishop) نوشته است.
این کتاب ارزشمند در ایران توسط دکتر محمدمهدی ذوالفقارزاده و سه تن دیگر ترجمه و توسط انتشارات دانشگاه امام صادق به چاپ رسیده است.
دلایل استقبال از کتابِ تفکر درباره آینده: رهنمودهایی برای آینده نگاری راهبردی
استقبال از کتاب حاضر که حاوي رهنمودهایی کاربردي براي دستیابی به تعالی در حوزه آینده نگاري راهبردي است، به طور کمنظیري بسیار مسرتبخش است. زیرا نگارش کتابهایی از این قبیل از مدتها پیش مورد نیاز بوده است. من در آغاز حرکت براي راهاندازي مؤسسه آینده نگاري استرالیایی (AFI) به تعاریف ممکن از آینده نگاري راهبردي مراجعه کردم، یکی از آنها بدین شرح بود:
آینده نگاري راهبردي عبارت است از توانایی ایجاد و حفظ گسترهاي از چشماندازهاي مناسب و با کیفیت و همچنین توانایی به کارگیري بینشهاي پدید آمده در مسیرهاي سودمند سازمانی، به عنوان مثال؛ توانایی تشخیص شرایط نامطلوب، هدایت خط مشی و تدوین راهبرد به منظور کاوش بازار، خدمات و محصولات جدید.
اما این تعریف کامل نیست، زیرا به آیندهنگاري اجتماعی که کانون اصلی مشاهدهها و ادراکات احتمالی ماست، اشارهاي نکرده است، بنابراین با در نظر گرفتن این شرط، آیندهنگاري راهبردي از مبادي پیش پا افتاده فردي خود فاصله گرفته و به یک بنیان اجتماعی قدرتمند تبدیل میشود. آنچه ما همچنان با آن دست به گریبان بودهایم، چگونگی دسترسی به دانش تخصصی بسیار پراکنده در این حوزه و توانایی تجمیع این دانش به شیوههاي مفید و مؤثر براي دانشپژوهان و سایر افراد فعال در این حوزه بود. این هدف در نهایت توسط اندي هاینز و پیتر بیشاپ محقّق شد.
همچنین چند دلیل دیگر نیز براي استقبال از این کتاب وجود دارد:
کتاب، پاسخی متهورانه به چالشی مهم است.
اول اینکه، میتوان گفت این کتاب پاسخی متهورانه به چالشی است که سعی کردم براي اولین بار آن را در مقالهاي با عنوان «استانداردهاي حرفهاي مشاغل مربوط به آینده» که در سال 1999میلادی در نشریه فیوچرز منتشر شد، مطرح کنم. در آن مقاله، به منظور پیشنهاد یک چارچوب جامع براي نزدیک شدن به موضوع موردنظر، تلاشهاي اولیه آیندهپژوهانی مانند الئونارا ماسینی، یزکل درور و وندل بل را مورد بررسی قرار دادم، اما این بررسیها در این اثر، به ارائه نوعی از توصیههاي کاربردي تفصیلی منجر شده است.
کتاب، یکی از نخستین متون جهانی در آینده پژوهی است.
دوم اینکه، نویسندگان این اثر با گردآوري و ترکیب مجموعهاي از اندیشههاي کاربردي موجود، یکی از نخستین (اگر نگوییم نخستین) متون مرجع جهانی در حوزه آینده پژوهی را به وجود آوردهاند. یکی از ویژگیهاي متمایز این اثر آن است که به سادگی و سهولت از تفاوتها و تناقضهاي بیثمر موجود در پارادایمها که موجب چند پاره شدن این حوزه شده است، عبور کرده و در مقابل، از یاري تمامی افراد و اندیشههایی که دستاوردي مفید در این زمینه داشتهاند بهره میگیرد.
کتاب، به طور همزمان هر دو ویژگی همگرایی و واگرایی را دارد.
سوم این که، این اثر به گونهاي گردآوري شده است که به طور همزمان هر دو ویژگی همگرایی (تلفیق) و واگرایی (انتقاد) در سراسر آن رعایت شده است که این امر به نوبه خود یک دستاورد بزرگ است. دیدگاههاي همگرا (تلفیقی) و واگرا (انتقادي) درخصوص آینده منجر به بهرهگیري از مؤلفههاي درون فردي و درون جمعی (ویژگیهاي نامشهود فرد و جمع) میشوند، این امر نقش بسیار مهمی در ارائه راهکارها و پیشنهادها دارد که معمولاً یا به صورت درست درك نمیشوند و یا کنار گذاشته میشوند.
اما عموم کاربران مایل به دریافت این پیشکش و به چالش کشیده شدن برداشتها و کاوش در مفاهیم خود نیستند. این مقاومت، نه تنها به دلیل پیشینههاي نظري ایشان، بلکه به دلیل کاربرد مداوم، روزمره و دائمی این برداشتهاست که رخ میدهد. کتاب حاضر، به وضوح بعضی از نتایج دسترسی و به کارگیري این چشماندازهاي قدرتمند و نوین را نشان میدهد.
کتاب، دغدغههای کاربران را مورد توجه قرار میدهد.
چهارم اینکه این کتاب دغدغههاي کاربران را به شیوهاي شفاف و قابل پذیرش مورد توجه قرار میدهد، تصور میکنم که تمامی افرادي که به نحوي با آینده نگاري کاربردي درگیرهستند این کتاب را به طور کامل مطالعه خواهند کرد و پس از آن بارها و بارها به بخشهاي کلیدي آن مراجعه میکنند. اما کسانی که از مطالعه این کتاب صرف نظر میکنند و تصور میکنند که دانش فعلی آنان کامل است و نیازي به توسعه و بهبود ندارد، به مرور زمان در خواهند یافت که دستاوردهاي نامرغوبی (درجه2) را ارائه میدهند. به عبارت دیگر این کتاب به حرکت این حوزه از دانش به سمت دستیابی به شایستگیها و توانمنديهاي جدید کمک میکند.
کتاب، به خوبی باز خوانی شده است.
در نهایت، کتاب حاضر به خوبی بازخوانی شده است. در این کتاب، نگارش بیش از اندازه و همچنین تکرار مطالبی که در پروژههاي مشابه بیان شده است به ندرت چشم میخورد. همه ما باید از صمیم قلب از اندي هاینز و پیتر بیشاپ به خاطر زمان و تلاشی که در این مسیر متحمل شدند و مهمتر از همه به خاطر بینش ارزشمند آنها سپاسگزار باشیم. این کتاب، ارزش فراوان و همیشگی براي کاربران آن در سراسر جهان خواهد داشت.
همچنین به ارتقای این حوزه از دانش در آینده کمک شایانی خواهد کرد، چرا که باعث میشود تا رهنمودهاي با کیفیت ارائه شده در این اثر، تنها در دسترس عدهاي محدود نباشد، بلکه توسط سازمانهاي گوناگون به صورت مشتاقانه دنبال گشته و پیشبرد این حوزه دانشی را منجر میگردد.
این آیندهاي است که در آن آینده نگاري رونق مییابد و گزینههاي جدیدي را براي جهانی حتی پیچیدهتر و فشردهتر از جهان کنونی نمایان میکند.
منبع: هاینز، اندی، بیشاب، پیتر، (1395). تفکر درباره آینده (رهنمودهایی برای آینده نگاری راهبردی)، ترجمه محمدمهدی ذوالفقارزاده، علی اصغر سعدآبادی، آرمین فیروزپور، مسعود دارایی، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
نوشتههای مرتبط: