+

علائم ضعیف تغییر؛ سیگنال های دوست داشتنی آینده پژوهان

۱۱ دی ۱۳۹۴

حتما این تجربه را در رانندگی داشته اید که راننده ماشین روبرو دستش را از شیشه بیرون می آورد و با چرخاندن آن به شما می فهماند که کمی جلوتر ماشین پلیس منتظر شماست؛ این سیگنال برای شما یک معنی دارد؛ سرعت خود را کم کن.

محیط اطراف ما مملو از علائم و نشانه هایی است که ما را احاطه کرده ­اند. از علائم راهنمایی و رانندگی گرفته تا نشانه هایی که تلسکوپ های غول پیکر از میلیون ها سال نوری آن طرف تر در کیهان دریافت می کنند. همه اینها حاوی اطلاعاتی هستند که کم یا بیش با ارزشند.

اما اگر این علائم و اشاره ها با صفت ضعیف توصیف شوند، آیا کاربردی متفاوت پیدا خواهند کرد؟ به واقع آیا علائم ضعیف مفهومی قابل بحث اند؟ و یک پرسش با ارزش دیگر این است که تفاوت بین سیگنال و نویز در چیست و چگونه می توان در مراحل اولیه شکل گیری آنها یعنی همان زمانی که تشخیص درست آنها با ارزش است، پی به ماهیت آنها از نظر سیگنال بودن (یعنی حاوی اطلاعات با ارزش بودن و قابلیت تبدیل شدن به روند) و یا نویز بودن (حاوی اطلاعات مبهم بودن و عدم قابلیت ذاتی برای تبدیل شدن به یک روند) برد؟

علائم یا سیگنال های ضعیف برای اولین بار توسط آنسوف (Harry Igor Ansoff) که یک مدیر و ریاضی دان کاربردی دو رگه روسی – آمریکایی بود، به ادبیات علمی معرفی شد. آنسوف را پدر مدیریت استراتژیک می نامند. او معتقد بود که برنامه ریزی استراتژیک در مواجه با روندهای تاریخی با نرخ تغییر تدریجی، موفق است اما در مواجه با آنچه او آنها را «سوپرایز» می نامد، ناکام است و حرفی برای گفتن ندارد. این مسئله از آنجا ناشی می شود که رویه های متعارف در برنامه ریزی استراتژیک با سیگنال های قوی یعنی آن دسته از علائمی که به راحتی در دسترس هستند و به اندازه کافی مشخص هستند تا بتوان بدان ها پاسخ داد، سر و کار دارند. اما در شرایطی که نرخ تغییرات به طور پیوسته در حال افزایش است، رویکرد عاقلانه، انعطاف پذیری استراتژیک و مشخص کردن اقداماتی احتمالی در مواجه با اطلاعات جزئی است که در دسترس قرار خواهند گرفت. این رویکرد را می توان پاسخگویی به علائم ضعیف نام گذاری کرد. سیگنال های ضعیف یا علائم ضعیف تغییر همان مفهومی است که آنسوف در دهه های ۷۰ و ۸۰ میلادی بر روی آن کار می کرد. این فعالیت های آنسوف نه به عنوان یک آینده پژوه بلکه به عنوان یک اندیشمند در حوزه مدیریت استراتژیک انجام گرفت. تغییرات عمده در روش های آینده پژوهی یعنی کوچ آینده پژوهان از روش های پیش بینی به روش های آینده نگاری از اواخر دهه ۸۰ میلادی شروع شد. یعنی همان زمان که کارهای آنسوف در معرفی مفهوم سیگنال های ضعیف تقریبا به دوران بلوغ خود رسیده بود.  آینده نگاری رویکردی است که موضوع اولیه آن شناسایی بیشترین احتمال مربوط به امور آینده نیست، بلکه آمادگی برای آینده های متفاوت و حتی ساخت آینده است. آینده نگاری یک فرایند شناختی اجتماعی شامل مجموعه ای از روش ها و فرایندهای تعاملی به منظور ارزیابی سیاست ها جهت انطباق پذیری بیشتر و نگاه رو به جلو در محیط های غیر قابل پیش بینی است. به عنوان یکی از مواد خام آینده نگاری، سیگنال های ضعیف به عنوان داده های پردازش نشده، ساختار نایافته، جزء به جزء و ناکامل محیطی هستند که می توانند به اطلاعات با ارزشی در مورد زمینه کار و یا حتی دانش عملی استراتژیک تبدیل شوند. سیگنال های ضعیف به تغییرات محتمل اما تایید نشده ای اشاره می کنند که ممکن است بعدا به شاخص های مهم نشان دهنده عوامل توسعه یا تهدیدات یا نوآوری های فناورانه تبدیل شوند.

علائم ضعیف تغییر

 با وجود شباهت های زیادی که بین ایده های آنسوف و رویکرد جدید آینده پژوهی بود، اما مفهوم سیگنال های ضعیف اخیرا وارد گفتمان آینده پژوهی شده است. یک دلیل برای این امر می تواند این باشد که آنسوف ایده های خود را در فضای مدیریت استراتژیک و در شرکت ها توسعه داد در حالی که علاقه ­ی اصلی حوزه آینده پژوهی مخصوصا اخیرا بر روی موضوعات اجتماعی است. اما امروزه حتی وقتی آینده پژوهی در سطح شرکت مطرح می شود، تجزیه و تحلیل سیگنال های ضعیف یک ابزار آینده پژوهانه به حساب می آید که همچنان در حال پیشرفت است. در تحلیلی که آنسوف از سیگنال های ضعیف ارائه می دهد، سه مفهوم را معرفی می کند. ۱- محیط آشفته، ۲- گسستگی استراتژیک و ۳- شگفتی استراتژیک.

گسستگی استراتژیک بدین معنی است که توسعه آینده، از گذشته و یا از برون یابی روندهای گذشته فاصله زیادی گرفته است. در تئوری شاید بتوان برخی از این گسست ها را با استفاده از روش های پیش بینی، پیش بینی کرد. اما در عمل، پیش بینی اغلب به شکست می انجامند و شرکت ها را با موقعیتی نا آشنا و تهدید آمیز مواجه می سازد. شگفتی های استراتژیک نیز به معنی برخی از وقایع ناگهانی هستند که یا منابع عمده سوددهی شرکت را با مشکل مواجه می سازند و یا باعث از دست رفتن عمده فرصت های پیش روی شرکت می شوند. سیگنال های ضعیف اولین نشانه ها از گسستگی های استراتژیک یعنی اولین نشانه ها از تغییرات ممکن در آینده اند که به عنوان نشانه های خطر عمل می کنند و یا نشانه هایی از فرصت های جدیداند.

وقتی سیگنال های ضعیف برای اولین بار بروز می کنند، اطلاعاتی که بروز می دهند، بسیار مبهم هستند به گونه ای که تنها حسی از فرصت و یا تهدید را به همراه دارند. به تدریج اطلاعات افزایش پیدا می کنند، منابع فرصت و تهدید بهتر شناسایی می شوند، پاسخ های درخور و نتایج قابل انتظار معرفی می شوند. هر کدام از این مراحل به روش های مختلف نیاز دارد که از دلفی در مراحل مبهم تر تا روش های کمی در مراحلی که اطلاعات درخوری برای تحلیل وجود دارد، گسترده اند. تکامل یک سیگنال ضعیف به یک سیگنال قوی و یا شاید یک روند و حتی شاید یک کلان روند در مدل چرخه زندگی اطلاعات آمده است. این مدل از دو نمودار زمان و میزان آگاهی ساخته شده است. با به دست آوردن شواهد بیشتر و  وسیع تر، یک سیگنال ضعیف به سیگنال قوی تبدیل می شود. از یک اشاره به یک روند جاری.

یکی از علل شکست بسیاری از مدل های پیش بینی، ناتوانی آنها در ملاحظه ی این نوع علائم است. از این جهت شناسایی سیگنال های ضعیف تغییر و مشخص کردن سلسله روندها و یا رویدادهای احتمالی بعد از این علائم، یکی از دغدغه های آینده پژوهان است.

دیدگاه‌تان را ارسال کنید ...


logo-samandehi تایید