امروز۱۹ آذر ۱۳۹۸
تصاویر آینده در آینده پژوهی

جایگاه تصاویر آینده در آینده پژوهی

تصاویر آینده موضوعاتی با اهمیت بنیادین هستند که در آینده پژوهی مورد بررسی قرار گرفته و بحث ­های گسترده بسیاری در دیگر رشته‌­ها و زمینه ­های علمی دارند. ما علاقه‌مند به تشخیص و درک تصاویر بسیار گوناگونی هستیم که از آینده وجود دارد؛ درک این‌که چرا افراد خاص تصویرهای مشخصی از آینده (در مقایسه با سایر تصاویر ممکن) دارند، چطور تصویرهای متفاوت از آینده منجر به کنش‌ها یا بی‌کنشی‌های خاص در زمان حال می‌شود و چطور کنش‌ها یا بی‌کنشی‌های کنونی به خودی خود جنبه‌های خاصی از آینده را ایجاد می‌کند. در زندگی روزانه، ما به صورت ناخودآگاه تصویرهایی درباره آنچه پیرامون ماست در ذهنمان شکل می‌دهیم. پدیده‌هایی ملموس هم‌چون مردم و سازمان‌ها و یا ناملموس مانند ارتباط با افراد خاص یا شرایط اقتصادی یک کشور. چنین تصاویری ممکن است در یکی از این سه گروه قرار بگیرند: تصویرهایی از زمان گذشته، تصویرهایی از زمان حال و تصویرهایی از زمان آینده.

دو گروه اولِ تصویرها در ذهن شخص بر اساس آن‌چه رخ داده یا آن‌چه در حال رخ دادن است و نیز تفاسیر و ادراک‌های متفاوت از هر کدام، شکل گرفته‌اند. گروه سوم به آینده مربوط است، به اتفاقات و تجربیاتی که هنوز رخ نداده‌اند. از این رو، تصویر آینده چنین تعریف می شود: پیش‌بینی درباره چگونگی رخدادها یا موقعیتی که در زمان آینده وجود دارد.

آینده پژوهی

نوشته مرتبط: ذات تصاویر آینده

آینده پژوهی

اما دانستن تصاویر آینده چه کمکی به آینده پژوهان می‌کند؟ چرا آرمان‌ها، آرزوها و چشم‌اندازهای یک فرد یا جامعه مورد مطالعه قرار می‌گیرند و اصولا چرا درک تصویرهای آینده مهم است؟

آینده پژوهی

تصاویر آینده

تصاویر آینده در آینده پژوهی
جایگاه تصاویر آینده در آینده پژوهی

ما به طور مداوم در حال تصمیم‌گیری هستیم، خواه خودآگاه یا ناخودآگاه. هر تصمیم‌گیری چهار مرحله دارد: اطلاع‌یابی و آگاهی، طرح، انتخاب و پیاده‌سازی. وقتی شخصی آن‌چه را که باید درباره‌­اش تصمیم بگیرد، تشخیص داد (مرحله بینش)، شروع به در نظر گرفتن تصمیم‌های چندگانه می‌کند  (مرحله طرح)، بهترین تصمیم را انتخاب می‌کند (مرحله انتخاب) و آن را انجام می‌دهد (مرحله پیاده سازی). در مرحله‌های طرح و انتخاب، شخص نه تنها آنچه قبلا رخ داده، بلکه آن‌چه می‌تواند در آینده رخ دهد را نیز ارزیابی می‌کند. آن رخدادهای آتی، تصویرهای آینده هستند. این فرآیند تصمیم‌گیری یکی از ادعاهای مهم در آینده پژوهی را منعکس می‌کند که: رفتارهای کنونی هر شخص، سازمان یا ملت بستگی به تصاویر آینده آنها دارند.

اگر کنش‌های ما که آینده را شکل می‌دهند، خود از دیدگاه‌های ما نسبت به آینده شکل گرفته‌اند، پس این دیدگاه‌ها از بالاترین درجه اهمیت برخوردارند. بولدینگ (Boulding) تاکید می‌کند: «اشخاص یا ملتی که نه درک روشنی از زمان حال دارند، نه درک واضحی از آینده ­ی پیش رو، به احتمال زیاد در رفتارشان مردد و نامطمئن خواهند بود و شانس کمی برای بقا خواهند داشت».

نوشته مرتبط: تاملی در مفهوم تصاویر آینده به مثابه ساخت هویت اجتماعی

تصاویر آینده

در حوزه تاثیرات بلند مدتِ تصویرهای آینده، فردریک پولاک (Polak)، پایه نظریه تغییر اجتماعی را بر اساس تصویرهای آینده قرار می‌دهد. او ۳۰۰۰ سال تاریخ تمدن بشر را بررسی و دریافت که: تصویرهای مثبت، منجر به شکوفایی فرهنگ می‌شود، در حالیکه تصویرهای منفی، زوال فرهنگ را به بار می آورد و اینکه قدرت فرهنگ‌ها همبستگی معناداری با قدرت تصاویرشان از آینده دارد. بنابراین پر بیراهه نیست که آینده پژوهانی مانند جیم دیتور (Jim Dator) که لقب پدر علم آینده پژوهی در آمریکا را به او داده اند، مطالعه تصاویر آینده را قلب فعالیت‌های آینده پژوهانه می‌داند.

در کشور ما مطالعات بسیار محدودی بر روی تصاویر آینده در سطح فردی و ملی صورت گرفته و بنابراین در زمینه شناخت تصاویر موجود از آینده و نیز عوامل تاثیرگذار بر شکل‌گیری و گسترش این تصاویر هنوز فقر مطالعاتی زیادی وجود دارد. جایی که آینده پژوهان باید ادای دین کنند.

آینده پژوهی

نوشته مرتبط: مطالبی در مورد تصاویر آینده

جایگاه تصاویر آینده در آینده پژوهی

در فیلم زیر جیم دیتور به طور خلاصه به معرفی آینده پژوهی می‌پردازد. دیدن این فیلم را از دو نظر دوست دارم. یکی محتوای فیلم که در طول چند دقیقه به معرفی اجمالی آینده پژوهی می پردازد و دیگری متانت دوست‌داشتنی دیتور.

معرفی آینده پژوهی
اشتراک‌گذاری

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code