+

آیندۀ آینده اندیشی در ایران

۹ فروردین ۱۳۹۶

آیندۀ آینده اندیشی در ایران در نگاه دکتر علی پایا

نوشتار زیر قسمتی از مقاله ی «ملاحظاتی انتقادی در باب آینده اندیشی در حوزه علوم و فناوری های نوپدید و رویکردهای معطوف به توسعه»، نوشته دکتر علی پایا از دغدغه مندان بحث آینده پژوهی در ایران است که در همایش آینده پژوهی،فناوری و چشم انداز توسعه ارائه شده است.

آینده پژوهی علی پایا

آیندۀ آینده اندیشی در ایران؛ دکتر علی پایا

آینده اندیشی، در معنای فنی کلمه، چنان که به نحو ضمنی اشاره شد، یک حوزه نوظهور معرفتی است که از ترکیب و پیوند چند رشته مختلف شکل گرفته و دامنه کاربرد آن همه قلمروهای تکاپوهای عملی و نظری آدمی را در بر می گیرد.

با توجه به جوان بودن حوزه آینده اندیشی و نوپایی برخی زیر مجموعه های آن نظیر آینده نگاری، تجربه های سنجیده بومی در کشور های مختلف می تواند به غنای این تکاپوی نظری و جلوه های عملی آن کمک کند. معرفت شناسان در بحث های تخصصی خود این نکته را بخوبی مدلل ساخته اند که کثرتگرایی معرفتی و تنوع و افزونی ایده ها و آراء، به شرط آن که معیار هایی دقیق و کارآمد برای سنجش و ارزبابی و نقادی آن ها به کار گرفته شود، شانس دستیابی به راه حل های موثر را به مراتب در مقایسه با رویکرد های معرفتی تک روانه افزایش می دهد.

در ایران توجه به آینده اندیشی و حوزه های متفرع بر آن عمدتاً به صورت علاقه و ابتکار برخی از اشخاص و با حمایت محدود پاره ای از نهادها ظهور یافته است. اما با توجه به شرایط خاص این کشور و موقعیت ویژه آن در عرصه های ژئوپولیتیک، اقتصاد و فرهنگ بین المللی، ضرورت برقراری ارتباط نظام مند و موثر میان این کوشش های متفرق و ایجاد یک نظام شبکه ای و متعامل میان آن ها به منظور افزایش بازده و کارآیی فعالیت هایی که در قلمرو کلی آینده اندیشی صورت می گیرد، بیش از بیش برجستگی پیدا می کند. گسترش نگاه آینده اندیشانه در میان اقشار و گروه های مختلف در جامعه وظیفه ای است که پیش و بیش از هر نهاد دیگر بر عهده علوم انسانی و اجتماعی قرار دارد. اما حاملان این علوم نیز به نوبه خود برای جلب اعتماد و احترام و مشارکت همکاران خویش در دیگر قلمرو ها و حوزه های علمی و فناورانه می باید با کوششی در خور، خود را با تازه ترین موازین و دانش ها و روش های معرفتی آشنا کنند و به مدد این قابلیت های تازه یاب، باب همزبانی را میان خود و اصحاب دیگر حوزه ها و قلمرو ها خواه در عرصه های آکادمیک و خواه در نهادهای دولتی و خواه در بخش خصوصی بگشایند. آینده اندیشی و شعبه های آن می توانند در تصحیح دیدگاه هایی که در حال حاضر در خصوص توسعه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در میان برخی از گروه ها و افراد به چشم می خورد به عنوان یک عامل مؤثر مورد استفاده قرار گیرد. تجربه های فرانسه و آمریکا که در این مقال به اجمال مورد اشاره قرار گرفتند بر این نکته تأکید داشتند که اتخاذ رویه های تحویل گرایانه و فروکاهنده در قبال مسأله پر اهمیت توسعه، یعنی توسعه را (در هر قلمرویی که محل نظر است) تنها در قالب یک عامل مورد توجه قرار دادن، می تواند به بروز کاستی ها و عوارض جدی در عرصه های مختلف اجتماعی منجر شود. یک نمونه برجسته شکست این قبیل رویکردها را می توان در دیدگاه های ایدئولوژیک لیبرتارین ها در خصوص اهمیت مطلق بازار شاهد مثال آورد که در دوره ریاست جمهوری رونالد ریگان در آمریکا و نخست وزیری مارگرت تاچر در انگلستان دنبال شد، و تبعات نامطلوب آن تا سال های سال در هر دو کشور مشهود بود. برنامه ریزی های سنجیده ای که با بهره گیری حساب شده از رویه های آینده اندیشانه به انجام برسد می تواند از این نقیصه ها و نقطه ضعف ها تا حد زیادی اجتناب ورزد. اما کاربرد صحیح این روش ها در گرو درک درست از معرفت های علمی است.

آینده آینده پژوهی

آینده پژوهی؛ گام اول معرفت فرارشته ای

ترویج معرفت علمی (در معنای عام این واژه که همه عرصه های نظری و عملی از جمله فلسفه ها و فناوری هایی که به آینده اندیشی ارتباط می یابد را نیز در بر می گیرد) امری است که به نوبه خود نیازمند برخورداری از دانش تخصصی و تجربه های مناسب است. رشد موزون معرفت و ایجاد زمینه برای نوآوری های مفهومی و موضوعی و تمهید مقدمه برای اتخاذ مناسب ترین تصمیمات و تدوین کارآمدترین استراتژی ها در عرصه های متفاوت، در گرو شکل دادن به زیست بوم معرفتی- نظری بهینه ای است که در آن اجزاء گوناگون زیست بوم به شیوه ای سازنده و با بهره گیری از رویکرد متکی به عقلانیت نقاد و با درس گیری از تجربه های متنوع در درون و بیرون زیست بوم، شرایط مناسب برای به منصه ظهور رسیدن ظرفیت های پنهان در دل مجموعه را فراهم می سازند.

12+

دیدگاه‌تان را ارسال کنید ...


logo-samandehi تایید