آینده پژوهی و سیاستگذاری

آینده پژوهی و سیاستگذاری

آینده پژوهی و سیاستگذاری چه ارتباطی به یکدیگر دارند؟ اگر این سوال در ذهن شما نیز هست با ما هم سفر شوید تا لابلای خواندن ترجمه ای از یک مقاله ی علمی به آن بپردازیم.

سیاست گذاران نیازمند تدوین سیاست هایی برای آینده های ناشناخته و دارای عدم قطعیت هستند و محققان حوزه آینده سهم بسزایی در این  فرایند دارند، اما اغلب از تحقیقات آینده پژوهانه به عنوان یک عنصر سیاستگذاری چشم پوشی می­ شود. از آنجا که بین تجزیه و تحلیل سیاست و سیاست گذاری ارتباطی بسیار قوی وجود دارد، برای بهبود ارتباط بین تحقیقات در حوزه آینده و سیاست گذاری باید به بررسی امکان ایجاد ارتباط بین این تحقیقات و تجزیه و تحلیل سیاست از طریق نوع شناسی عدم قطیعت ها بپردازیم، چرا که در تجزیه و تحلیل سیاست از این نوع شناسی استفاده می کنیم. وجود چنین ارتباطی می تواند به طور قابل توجهی میزان استفاده از تحقیقات آینده پژوهی در سیاستگذاری را افزایش دهد.

تحقیقات در حوزه آینده می تواند به سیاست گذاری‌های بهتری منجر شود، اما پیوند دادن این دانش به سیاست گذاری یکی از بزرگترین چالش ­هایی است که محققان حوزه آینده یعنی آینده پژوهان با آن روبرو هستند. فعالیت­ های حوزه آینده، از جمله آینده نگاری استراتژیک، ارتباطات نهادی با سیاستگذاری را در چندین کشور از جمله سنگاپور، انگلستان، ژاپن، فنلاند، فرانسه، آلمان، استرالیا، نیوزیلند و آفریقای جنوبی توسعه داده است، اما در بسیاری ازکشورهای دیگر این ارتباطات نهادی هنوز ضعیف است و یا اصلاً وجود ندارد. از آنجا که هدف کلی مطالعات در حوزه آینده کمک به سیاستگذاری بوسیله تشخیص زودهنگام و تجزیه و تحلیل اطلاعات، ایجاد بینش و حمایت از توسعه است، هرجا که سیاست گذاری مورد توجه است فعالیت های حوزه آینده پژوهی می تواند به طور مستقیم مورد استفاده قرار گیرد و یا به طور غیر مستقیم از طریق حوزه تجزیه و تحلیل سیاست استفاده شود. در حقیقت تجزیه و تحلیل سیاست و آینده نگاری دارای ریشه های مشترکی هستند که در ایالات متحده به تجزیه و تحلیل دفاعی در مؤسسات تحقیقاتی مانند رند (Rand) در دهه های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ بر می گردد و بعداً مسیرهای متفاوتی را دنبال کردند، بطوریکه آینده نگاری همچنان متمرکز بر خلق دیدگاه های جایگزین در مورد آینده است، اما تجزیه و تحلیل سیاست متمرکز بر توسعه و استفاده از ابزارهای سیاست برای کمک به دولت ها در حل مشکلات سیاست حال و آینده است.

در کشورهایی مثل آمریکا، هلند، انگلستان و استرالیا که تجزیه و تحلیل سیاست به عنوان یک گام در فرآیند سیاست گذاری استفاده می شود با تقویت ارتباط ضعیفی که بین فعالیت های حوزه آینده پژوهی و تجزیه و تحلیل سیاست وجود دارد می توان از فعالیت های این حوزه در سیاست گذاری نیز استفاده ی بهینه کرد. شکل زیر این ارتباطات را نشان می دهد.

ارتباط بین آینده پژوهی و سیاست گذاری

ارتباط بین آینده پژوهی و سیاست گذاری

آینده پژوهی

ارتباط ضعیف بین آینده پژوهی و تجزیه و تحلیل سیاست به روشنی توسط (Van der Steen و van Twist) مشخص شده است که نتیجه می گیرند که بر اساس تحقیقات بسیاری، یک فاصله طولانی بین آگاهی از آینده و اقدام کردن بر اساس آن در سیاست گذاری وجود دارد. آنها این فاصله را به این صورت توصیف می کنند که: ” علی رغم تقاضای روز افزون برای دانش پیش نگری، عمل ایجاد ارتباط بین آینده نگاری و سیاست هنوز دشوار است و در حالی که مطالعات بسیار زیادی در مورد آینده وجود دارد، استفاده از دانش پیش نگری در سیاست در بهترین شرایط بی اهمیت باقی می ماند.”

یکی از مهمترین نقش هایی که یک تحلیل گر سیاست دارد کمک به سیاستگذاران در انتخاب سیاستی است که عدم قطعیت های زیادی آن را احاطه کرده اند. از جمله مهمترین عدم قطعیت ها، مربوط به آینده ای است که سیاست باید در آن مسیر عمل کند. فکر کردن در مورد اینکه آینده چگونه خواهد بود نقطه آغاز بسیاری از تحلیل های حوزه ی سیاست است اما شگفت آور است که علی رغم تحقیقات گسترده در حوزه آینده، محتوای این تحقیقات اغلب در تجزیه و تحلیل سیاست مورد استفاده قرار نمی گیرد که این نکته بیانگر شکاف بین دانش آینده و کاربرد آن در سیاست گذاری و ناشی از عدم انطباق بین دانش پیش نگری و تجزیه و تحیل سیاست است.

برای ایجاد ارتباط قوی تر بین مطالعات آینده و تجزیه و تحلیل سیاست نیاز است که به بررسی سطوح مختلف عدم قطعیت بپردازیم و ابهامات، سردرگمی ها و هم پوشانی هایی که در میان اصطلاحات مورد استفاده در حوزه آینده وجود دارد را برطرف کنیم. این یک گام مهم در همگام کردن مطالعات آینده پژوهی و تجزیه و تحلیل سیاست و به کار بردن این مطالعات در سیاست گذاری است.

شیوه های متعددی از اندیشه ها، پارادایم ها و سبک ها را می توان در ادبیات تجزیه و تحلیل سیاست یافت که از جمله آنها سبک عقلایی، سبک استدلالی و سبک مشارکتی می باشند. در تجزیه و تحلیل سیاست از نوع عقلایی، ابزارهای بسیار زیادی برای تصمیم گیری در زمان مواجهه با سطوح مختلف عدم قطعیت وجود دارد، اما فقدان یک ارتباط قوی بین دنیای تجزیه و تحلیل سیاست و تفکرات آینده به خوبی حس می شود.

Van Asselt و همکارانش استفاده از سطوح عدم قطعیت را به عنوان یک راهنما برای انتخاب رویکرد آینده نگر مناسب می دانند. آنها روش ­شناسی پیش ­بینی را به شرایطی که در آن فرض بر تداوم و ثبات منطقی است و همینطور آینده ­نگاری و رویکردهای آینده را به شرایطی که در آن این مورد وجود ندارد، پیوند می ­دهند. از این ایده برای انتخاب روش مناسب بر اساس سطح عدم قطعیت استفاده می شود، اما هدف این است که با استفاده از طبقه بندی انواع مختلف آینده­ ها به عنوان یک ابزار اتصال، ارتباط قوی تری ایجاد شود که این ارتباط  در دو مرحله ایجاد می شود. مرحله اول نوع آینده ای که هر یک از زمینه های تحقیق آینده نگر به دنبال آن هستند را تجزیه و تحلیل می کند؛ مرحله دوم انواع مختلف آینده­ ها را به سطوح مختلف عدم قطعیت پیوند می­ دهد.

تجزیه و تحلیل سیاست و عدم قطعیت

آینده پژوهی

مفهوم عدم قطعیت در زمینه های مختلف با معانی متفاوتی بکار می رود. عدم قطعیت به معنای ناکافی بودن دانش، تاریخچه طولانی دارد. این مفهوم از زمانی که محققان بین ریسک و عدم قطعیت تمایز قائل شدند، تاریخچه جدید خود را آغاز کرد. به منظور ورود به نوع‌شناسی آینده، ابتدا یک نوع شناسی برای سیاست گذاری در مواجهه با عدم قطعیت ارائه می ­شود. Agusdinata بیان می دارد که: “اکثر نوشته­ هایی که مربوط به ابعاد مختلف عدم قطعیت در سیاست­گذاری هستند به وفاق جمعی رسیده اند. این ابعاد شامل ماهیت، موقعیت و سطح عدم قطعیت می­ باشد. او نشان می دهد که با توجه به ماهیت عدم قطعیت یک تمایز عمومی بین “عدم قطعیت معرفت شناختی”، ناشی از ناقص بودن دانش و “عدم قطعیت متغیر” ناشی از تغییرات ذاتی در سیستم ساخته می شود. عدم قطعیت معرفت شناختی بوسیله افزایش دانش موجود می­ تواند کاهش یابد، در حالی که عدم قطعیت متغیر نمی­ تواند کاهش یابد. موقعیت عدم قطعیت نشان می­ دهد که تحت کنترل یا خارج از کنترل سیاستگذار است. سطح عدم قطعیت بین “فهم قطعی کامل” (قطعیت کامل) و “عدم قطعیت کامل” (ناشناخته ناشناخته) متغیر است.

شکل زیر نمایانگر موقعیت های مختلفی است که در آن عدم قطعیت در تجزیه و تحلیل سیاست ممکن است رخ دهد.

آینده پژوهی و سیاستگذاری

عدم قطعیت، آینده پژوهی و سیاستگذاری

آینده پژوهی

با توجه به شکل بالا سیاست گذاری شامل بخش ­های مختلفی است که عبارتند از:

  • طراحی سیاست ها (P) که بر رفتار سیستم برای رسیدن به اهداف تأثیر می­ گذارد.
  • در مرکز این دیدگاه سیستمی است که سیاستگذاران بوسیله سیاست­ هایشان مستقیماً بر آن تأثیر می ­گذارند که عناصر انسانی و فیزیکی سیستم و تعاملات آنها را تمیز می ­دهد.
  • نتایج این تعاملات (خروجی­ های سیستم) نتایج مطلوب یا مورد علاقه (O) نامیده می شوند. این نتایج به عنوان معیار مناسبی برای ارزیابی سیاست های جایگزین مد نظر قرار داده می­ شوند.
  • ارزش خروجی ها (W) که وزن نسبی است که بوسیله ذینفعان کلیدی مانند سیاستگذاران به خروجی ها داده می شود.
  • سایر نیروهای خارجی (X) که همراه با وضع سیاست ها بر سیستم اثر می گذارند. این نیروها ممکن است بر روابط بین عناصر سیستم (R) و یا ساختار خود سیستم و همینطور خروجی سیستم برای سیاست گذاران و ذینفعان اثر بگذارند.

نیروهای خارجی به نیروهایی گفته می شود که از خارج از سیستم وارد می شوند و تحت کنترل سیاست گذاران نیستند اما ممکن است بر روی سیستم اثرات قابل توجهی بگذارند. این نیروها شامل توسعه تکنولوژی، توسعه اجتماعی، توسعه اقتصاد، سیستم سیاست و … هستند.

سیاست به مجموعه عمل هایی گفته می شود که برای کنترل سیستم انجام می شود و به سیستم کمک می کند تا مشکلات را حل کنند و باعث ایجاد منفعت برای سیستم شود.

با توجه به موقعیت مسائل سیاست که در شکل بالا در مورد آنها صحبت شد و سطوح عدم قطعیت آنها، ساختاری مطابق جدول زیر برای طبقه بندی مسائل سیاست بدست می آید.

عدم قطعیت و آینده پژوهی

در جدول بالا سطوح مختلف عدم قطعیت قابل مشاهده است که شامل دو سطح قطعیت کامل و عدم قطعیت کامل و چهار سطح میانی می باشد. با به کار گیری سطوح عدم قطعیت مطابق جدول بالا از ابهامات غیرضروری نیز جلوگیری می شود. در مواردی که با سطح ۱ عدم قطعیت روبرو می شویم می توان آینده را پیش بینی کرد و یک سیاست بهینه را طراحی کرد. برای سطح ۲ عدم قطعیت که به تصمیم گیری همراه با ریسک مربوط می­ شود به کار گیری رویکرد مدیریت ریسک احتمالی که باعث کاهش ضرر و افزایش منفعت می شود، عقلانی است. سطح ۳ عدم قطعیت مربوط به رویکردهایی است که از طریق آنها می توان آینده ­های باورپذیر را که معمولاً سناریوها نامیده می شوند شناسایی کرد و در جستجوی سیاستی که در میان همه ی سناریوها بهتر عمل می ­کند باشیم. در مورد سطح ۴ عدم قطعیت رویکرد سیاست تطبیقی بهترین روش به نظر می رسد چرا که اطلاعات ما در این سطح بسیار ناچیز است. با توجه به سطوح مختلف عدم قطعیت همچنین می توان رویکرد مناسب برای وضع سیاست های بلند مدت را فراهم کرد که برای انجام این کار مطالعات آینده نیازمند یک نوع شناسی می باشد که بین سطوح عدم قطعیت و این متد ها ارتباط برقرار کند.

اصطلاحات حوزه آینده پژوهی

یکی از دلایلی که بین سیاست گذاری و مطالعات آینده ارتباط قوی وجود ندارد اصطلاحات گیج کننده این حوزه است. اصطلاحاتی از قبیل Futurology, Futures Studies (or Futures Research), Foresight, Forecasting و (Technology Forecasting (or Technological Forecasting. برای ایجاد ارتباط بین آینده پژوهی و متدهای مختلف سیاست گذاری استفاده شده در  تجزیه و تحلیل سیاست، ایجاد تمایز بین اصلاحات فوق ضروری می باشد.

Futurology مطالعه روندهای فعلی به منظور پیش بینی آینده است.

(Futures Studies or Research) به عنوان وسیع ترین اصطلاح در زمینه پیش­نگری نظام­ مند تحولات آینده ی نامعلوم به کار می رود. Masini در سال ۱۹۹۸ بین مطالعه آینده ­ها و تحقیقات آینده­ ها تمایز قائل می­ شود و استدلال می ­کند که مطالعه آینده ­ها وسیع ترین دامنه ممکن و نظام­ مند تفکر آینده­ ها می­ باشد و تحقیقات آینده ­ها منحصراً برای دانش و درک خود آینده (که بسیاری معتقدند که حتی امکان پذیر نیست) می باشد.

Foresight اصطلاحی است که به این دلیل به کار می رود که آن را از Futurology و Futures جدا کند. Foresight به تجزیه و تحلیل محدوده ای از آینده ها می پردازد در صورتی که Futurology سعی دارد تا یک تصویر قطعی از آینده را فراهم سازد.

Forecasting تهیه پیش بینی­ های آینده بر اساس اطلاعات حال و گذشته است. پیش بینی ­ها ممکن است به برآوردهای سری­ های زمانی، توابع مقطعی، یا داده ­های طولی اشاره کند. اصطلاح “پیش بینی” در نظر گرفته شده است تا آن را از ایده­ ی قدیمی پیشگویی، که در ارتباط با اعتقاد به قضا و قدر، طالع بینی و خرافات است متمایز کند.

(Technology Forecasting or Technological Forecasting) اصطلاحی است که برای پیش بینی تغییرات تکنولوژیکی به کار می رود.

ایجاد ارتباط میان آینده پژوهی و سطوح عدم قطعیت

برای ایجاد ارتباط میان آینده پژوهی و روش های مختلف برخورد با عدم قطعیت در سیاست گذاری که مربوط به تجزیه و تحلیل سیاست می باشد به سه چیز نیاز داریم:

  1. توصیفی شفاف از انواع مختلف آینده. (بالقوه، ممکن، باورپذیر، محتمل، بسیارمحتمل، پیش بینی شده و مرجح)
  2. ارتباط شفاف میان شاخه های مختلف آینده و نوع آینده ای که مربوط به آنهاست.
  3. ارتباط شفاف میان انواع مختلف آینده و سطوح عدم قطعیت.

نوشته ی مرتبط: انواع مختلف آینده

آینده پژوهی

با بررسی پیوند بین پژوهش های حوزه آینده پژوهی و سطوح عدم قطعیت آنها می توان رویکردهایی را که برای طولانی مدت مناسب هستند و از سطح مشخصی از عدم قطعیت برخورداراند برای ایجاد یک ارتباط قوی بین حوزه آینده و سیاست گذاری به کار گرفت و یک ارتباط یکپارچه را ایجاد کرد. با توجه به توضیحاتی که تاکنون مطرح شد ارتباط بین حوزه های مختلف آینده که شامل پیش بینی دقیق، پیش بینی مبتنی بر احتمال، آینده نگاری و آینده پژوهی می باشد و سطوح مختلف عدم قطعیت که در تجزیه و تحلیل سیاست به کار می رود به طور خلاصه بصورت زیر بیان می شود:

پیش بینی دقیق در ارتباط با عدم قطعیت سطح اول و آینده های قابل پیش بینی است.

پیش بینی مبتنی بر احتمال در ارتباط با عدم قطعیت سطح دوم و آینده های محتمل است.

آینده نگاری در ارتباط با عدم قطعیت سطح سوم و آینده های باورپذیر است.

آینده پژوهی در ارتباط با عدم قطعیت سطح چهارم و آینده های ممکن است.

در نهایت می توان نتیجه گرفت که با ایجاد یکپارچگی میان مطالعات آینده پژوهی، تجزیه و تحلیل های سیاست و سیاست گذاری، کیفیت پیش بینی ها در بلند مدت افزایش می یابد که منجر به بهبود سیاست گذاری می شود.

شکل زیر نیز نمایانگر سطوح مختلف عدم قطعیت و انواع مختلف آینده و توضیحاتی در مورد ارتباط آن هاست.

هرم آینده پژوهی

هرم آینده ها در آینده پژوهی

آینده پژوهی

مطلبی که از نظر گذراندید در کلاس های درس آینده پژوهی در دانشگاه اصفهان شکل گرفت و ترجمه ای است از مقاله ای با عنوان «Improving the link between the futures field and policymaking» که توسط آقای اکبر قدیری و سرکار خانم زهرا حیدری دارانی ترجمه و توسط دکتر محسن طاهری ویراستاری شده است. برای دسترسی به اصل مقاله از لینک زیر استفاده کنید.

لینک اصل مقاله

شما در استفاده از این مطلب با ذکر منبع یعنی وب سایت یادداشت های یک آینده پژوه، مجاز هستید.

اشتراک‌گذاری

یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code